Steam thống trị nhờ hệ sinh thái, không chỉ nhờ cửa hàng
Steam PC gaming là hệ sinh thái phân phối trò chơi trên máy tính, nơi thư viện game, danh sách bạn bè và các tính năng xã hội kết nối người chơi trong cùng một tài khoản. Chính sự gắn kết ấy khiến nền tảng của Valve khó bị thay thế, ngay cả khi các đối thủ đưa ra lựa chọn hấp dẫn hơn cho nhà phát triển.
Emmanuel Rosier, giám đốc tình báo thị trường tại Newzoo, nhận định Steam hiện rất khó tránh khỏi. Nhiều nhà phát hành từng xây dựng nền tảng riêng rồi quay lại Steam; theo ông, làn sóng rời bỏ Steam để chỉ phát hành trên cửa hàng riêng chưa có dấu hiệu trở lại. Các lựa chọn như GOG, Battle.net, itch.io và Epic Games Store vẫn có chỗ đứng, nhưng chưa đe dọa vị trí dẫn đầu của Steam.
Lợi thế lớn nhất không nằm riêng ở danh mục game. Người chơi đã có thư viện tích lũy, bạn bè và thói quen sử dụng trên Steam, nên chuyển nền tảng đồng nghĩa với việc chấp nhận ma sát và mất đi một phần tiện ích quen thuộc. Một đối thủ muốn kéo họ đi phải tạo ra trải nghiệm tốt hơn rõ rệt, chứ không chỉ xuất hiện như một cửa hàng thay thế.
Lời công kích của Epic nhắm vào Steamworks
Tim Sweeney, CEO Epic Games, lại chỉ trích Steam trên mạng xã hội, lần này xoay quanh Steamworks và các tính năng xã hội. Tranh cãi được khơi lên sau khi Kiaran Ritchie, cựu lập trình viên hoạt họa cấp cao của Epic, phản đối mức chia doanh thu của Valve và cho rằng giá trị còn lại của Steam chủ yếu nằm ở mạng lưới người dùng. Sweeney sau đó cáo buộc Steamworks khóa trò chơi PC của nhà phát triển trong một “khu vườn khép kín” và kìm hãm ngành game trong nhiều năm.
Theo Sweeney, người chơi không thể trò chuyện với nhau giữa Steam và các nền tảng như iOS, Android, Xbox, PlayStation, Switch hay những cửa hàng PC khác. Tuy nhiên, ghi chú cộng đồng dẫn thông tin trên trang Steamworks cho thấy Steam Datagram Relay có thể được dùng trên nền tảng khác nếu trò chơi được phát hành trên Steam. Điều đó làm suy yếu cách trình bày của Epic: lời phê bình về tính mở có cơ sở để tranh luận, nhưng khẳng định rằng Steam đã kìm hãm toàn ngành bỏ qua cả những đóng góp của Valve cho chơi game trên Linux và phát hành game số.
Mức chia doanh thu gây tranh cãi, nhưng chưa đủ để lật thế cờ
Một điểm bất mãn của nhà phát triển là mức chia doanh thu 30% được nhắc trong tranh luận, dù tỷ lệ này có điều chỉnh theo quy mô doanh thu. Lập luận của Epic nhấn mạnh gánh nặng đối với ngành, còn góc nhìn của Rosier tập trung vào điều khiến người dùng ở lại: thư viện, bạn bè và trải nghiệm tích lũy theo thời gian. Đây là hai thước đo khác nhau, và tranh cãi về điều kiện dành cho nhà phát triển không tự động biến thành động lực đủ mạnh để người chơi chuyển đi.
Epic Games Store có thể cạnh tranh bằng điều kiện tốt hơn cho nhà phát triển, nhưng cuộc cạnh tranh nền tảng game không chỉ là phép so sánh tỷ lệ chia doanh thu. Nếu cửa hàng khác không khiến trải nghiệm của người chơi tốt hơn, họ có ít lý do để tách thư viện và hoạt động xã hội khỏi Steam. Việc Epic gần đây tuyên bố cải thiện tốc độ trình khởi chạy bằng cách viết mã với AI càng khiến cuộc đua được chú ý, nhưng tốc độ ứng dụng không đồng nghĩa với việc đã xây được một mạng lưới tương đương.
Valve độc lập là lợi thế chiến lược
Rosier cho rằng Steam khó bị đánh bại chừng nào Valve còn độc lập và không phải công ty đại chúng. Theo ông, điều đó giúp Valve có thể ưu tiên trải nghiệm người chơi, giữ nhân tài và đưa ra quyết định không bị sức ép tăng trưởng hay kỳ vọng cổ đông chi phối ở cùng mức như các doanh nghiệp niêm yết. Lợi thế này bổ trợ cho quy mô mạng lưới của Steam: Valve có thể duy trì thiện cảm người dùng trong khi đối thủ phải thuyết phục họ rời khỏi một hệ sinh thái đã quen thuộc.
Sự độc lập không bảo đảm Valve sẽ luôn đưa ra quyết định đúng, cũng không xóa bỏ tranh luận về cách chia doanh thu hay mức độ cởi mở của Steamworks. Nhưng nó cho phép công ty chọn nhịp phát triển và ưu tiên sản phẩm mà không phải chạy theo cùng một áp lực lợi nhuận ngắn hạn. Trong khi đó, hệ sinh thái Xbox Project Helix của Microsoft còn chưa rõ liệu có hỗ trợ Steam hay không, nên chưa thể xem đây là thách thức đã định hình.
Kết luận của Rosier đáng chú ý vì không khẳng định Steam bất khả chiến bại: nếu Valve chững lại, cơ hội cho đối thủ có thể xuất hiện. Nhưng hiện tại, lời công kích của Sweeney chỉ làm nổi bật khoảng cách giữa chỉ trích mô hình của Steam và việc đưa ra trải nghiệm đủ sức kéo người chơi đi nơi khác. Khi Valve còn độc lập và người dùng vẫn coi thư viện, bạn bè cùng sự tiện lợi là một phần của nền tảng, vị thế dẫn đầu của Steam vẫn khó lay chuyển.
