AI nên mở đầu câu hỏi, không khép lại việc học
AI trong lớp học là việc sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo để gợi ý, giải thích hoặc minh họa kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên, nhằm hỗ trợ chứ không thay thế suy nghĩ của học sinh. Giá trị của cách làm này không nằm ở việc có đáp án nhanh hơn, mà ở chỗ người học biết biến gợi ý thành hiểu biết của chính mình. Từ học kỳ II năm học 2025-2026, các trường phổ thông trong tỉnh bắt đầu thí điểm nội dung AI với quy mô phù hợp. Đây là lựa chọn đáng hoan nghênh nếu thử nghiệm được xem như bài học về cách tư duy, chứ không phải cuộc đua đưa công nghệ vào lớp. AI có thể giúp học sinh tìm ý tưởng, tham khảo nhiều cách giải và hình dung kiến thức theo những hướng khác nhau. Nhưng tốc độ có ích chỉ khi nó dành thêm thời gian cho trao đổi, phản biện và sửa sai; nếu công cụ làm thay phần suy luận, lớp học chỉ có vẻ hiệu quả hơn.
Lời giải nhanh vẫn có thể sai
Trong một tiết Toán tại Trường THPT Lưu Văn Liệt, học sinh có thể nhờ AI gợi ý phương pháp giải, tóm tắt lý thuyết và công thức, hoặc phác thảo dàn ý cho dự án. Học sinh Lê Xuân Mai, lớp 10A13, cho biết nhóm dùng công cụ để định hình hướng tiếp cận và chuẩn bị báo cáo. Nhờ có điểm xuất phát nhanh, các nhóm có thêm thời gian trao đổi và hoàn thiện lời giải. Tuy nhiên, chính trải nghiệm ấy cho thấy vì sao không thể mặc định câu trả lời của máy là đúng. Mai ghi nhận một số phép biến đổi và số liệu chưa chính xác; lời giải đôi khi dùng ký hiệu vượt quá chương trình lớp 10. Học sinh phải đối chiếu sách giáo khoa, bài giảng, tự giải lại và kiểm tra điều kiện của bài toán. Đây không phải phần việc phụ sau khi dùng AI: đó là nơi việc học diễn ra. Nếu bỏ qua kiểm chứng, một bài làm trôi chảy có thể che lấp lỗ hổng hiểu biết.
Thí điểm phải dạy cách kiểm chứng
AI hỗ trợ học tập chỉ đáng đưa vào tiết học khi nhiệm vụ buộc học sinh đánh giá, không chỉ sao chép. Giáo viên Toán Nguyễn Trí Tính dùng AI để tạo tình huống khởi động, câu hỏi gợi mở, hình minh họa và bài tập nhiều mức độ; sau đó tổ chức cho học sinh phân tích lời giải do công cụ đề xuất, tìm điểm bất hợp lý và trình bày phương án của mình. Cách tổ chức ấy đặt AI vào vai trò đối tượng để kiểm tra, qua đó rèn năng lực lập luận. Nhà trường không triển khai đại trà ngay mà ưu tiên giáo viên có nền tảng công nghệ, sẵn sàng đổi mới và vững chuyên môn để thẩm định nội dung. Đây là hàng rào cần thiết, nhưng thử nghiệm cũng phải có tiêu chí rõ: học sinh có giải thích được vì sao chọn cách làm, phát hiện được lỗi và tự trình bày lại hay không? Nếu chỉ đo thời gian hoàn thành hoặc số công cụ được dùng, nhà trường sẽ nhầm sự tiện lợi với tiến bộ.
Thận trọng để công nghệ không thay tư duy
Cảnh báo từ New York làm rõ mặt còn lại của lựa chọn này. Ngày 2/9, Thị trưởng Zohran Mamdani và Giám đốc Sở Giáo dục Kamar Samuels công bố việc tạm dừng công cụ AI tạo sinh tương tác trực tiếp với học sinh từ mẫu giáo đến lớp 8 trong năm học 2026-2027; khoảng 600.000 học sinh thuộc phạm vi chính sách. Đây không phải lệnh cấm toàn bộ công nghệ: giáo viên vẫn có thể dùng công cụ được phê duyệt, còn học sinh trung học phổ thông sẽ có các chương trình AI đã kiểm duyệt, có giáo viên giám sát, tối đa năm lớp mỗi trường. Điều đáng chú ý không phải chọn cấm hay cho phép, mà là phân biệt tiếp cận với lệ thuộc. Cùng với việc thử nghiệm trong lớp, trường tổ chức sinh hoạt cho giáo viên và học sinh về ranh giới giữa hỗ trợ học tập và gian lận. Kết luận nên rõ: thí điểm AI giáo dục chỉ thành công khi học sinh biết kiểm chứng, tự lập luận và chịu trách nhiệm về bài làm. Công cụ có thể gợi đường; kiến thức chỉ hình thành khi người học tự đi hết chặng suy nghĩ.
