Dị vật kẹt cơ thể: Nguy hiểm bắt đầu từ những triệu chứng rất mơ hồ
Dị vật kẹt cơ thể là tình trạng bất kỳ vật lạ nào xâm nhập và mắc lại trong các cấu trúc như lồng ngực, đường tiêu hóa, đường thở hoặc cơ quan sinh dục, gây tổn thương cơ học, viêm nhiễm, chèn ép mạch máu, thần kinh và có thể dẫn đến hoại tử hoặc đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Điều đáng lo là nhiều người vẫn xem nhẹ những dấu hiệu ban đầu như đau âm ỉ, khò khè hay sưng nề, cho đến khi dị vật gây biến chứng nặng nề mới tìm đến bệnh viện. Ba ca bệnh dưới đây cho thấy nguy hiểm dị vật lạ không nằm ở kích thước, mà ở sự chủ quan và chậm trễ chẩn đoán dị vật.
Dây thép 5 cm kẹt giữa hai xương sườn: Cơn đau ngực không chỉ là chuyện cơ xương
Trường hợp anh Huỳnh, 30 tuổi, đau ngực khi hít thở, được phát hiện có đoạn chỉ khâu kim loại dài khoảng 5 cm nằm trong thành ngực, bao quanh cung trước xương sườn 5 bên phải, làm dính xương sườn 5 và 6. Đây nhiều khả năng là dị vật sót lại sau phẫu thuật đặt và rút thanh nâng điều trị lõm ngực trước đó. Đoạn dây thép nằm ở vùng thành ngực luôn chuyển động theo nhịp thở, gây xơ viêm, kéo dính, kích thích cơ, màng xương và thần kinh liên sườn, khiến người bệnh đau dai dẳng, tăng lên mỗi khi hít sâu hoặc vận động.
Nguy hiểm hơn, tổn thương này có thể tiến triển thành viêm mạn, tạo ổ áp xe thành ngực, làm tổn thương bó mạch – thần kinh liên sườn, gây đau mạn tính khó hồi phục hoặc xơ hóa ảnh hưởng chức năng hô hấp. Phẫu thuật lấy dị vật là lựa chọn bắt buộc: êkíp đã mở ngực, bóc tách các lớp cơ sâu, cắt và lấy đoạn chỉ thép, đồng thời cắt lọc mô xơ viêm, giải phóng vùng dính và tạo hình lại thành ngực, bảo tồn bó mạch – thần kinh liên sườn. Sau mổ, anh không còn đau nhói ngực và xuất viện sau 2 ngày. Câu chuyện này nhắc những người từng can thiệp lồng ngực rằng mọi cơn đau kéo dài đều cần được xem xét như dấu hiệu cảnh báo dị vật kẹt cơ thể, không chỉ là “đau sẹo” thông thường.
Dị vật trong thực quản cổ bé 6 tuổi: Sáu tháng khò khè suýt thành thảm họa
Ở ca thứ hai, một bé trai 6 tuổi khò khè kéo dài 6 tháng, được điều trị nội khoa nhiều lần nhưng không cải thiện; gia đình nghi ngờ trẻ nuốt phải dị vật đồ chơi nhưng không xác định được loại cụ thể. Khi đến bệnh viện, chụp CT cho thấy dị vật gần 2 cm đâm xuyên thành thực quản cổ, tạo ổ áp xe ở thành sau họng và chèn ép khiến lòng khí quản bị hẹp, nằm gần cột sống cổ với nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Đây là hình ảnh điển hình cho thấy dị vật trong thực quản có thể âm thầm phá hủy mô, lan viêm và chèn ép đường thở nếu bị bỏ quên quá lâu.
Do kích thước lớn và vị trí khó, các phương tiện nội soi không thể gắp dị vật; êkíp buộc phải phẫu thuật lấy dị vật qua đường rạch da ngang cổ phải. Dị vật nằm trong lòng thực quản, chèn vào đoạn khí quản ngay dưới thanh quản, sát tuyến giáp, dây thần kinh và mạch máu lớn nuôi não, nên từng thao tác đều phải cực kỳ cẩn trọng. Sau khoảng 2 giờ, bác sĩ lấy được dị vật, đồng thời khâu phục hồi, tái tạo đoạn thực quản cổ bị viêm nặng. Trường hợp này cho thấy chẩn đoán dị vật không thể dựa vào suy đoán và điều trị triệu chứng; khò khè, khó nuốt kéo dài ở trẻ, nhất là sau khi có khả năng nuốt đồ chơi, phải được xem là tình huống cấp cứu. Phụ huynh không nên chờ đến khi trẻ khó thở rõ rệt mới đưa đi khám, bởi khi đó dị vật đã có thể gây áp xe, chèn ép khí quản và đe dọa tính mạng.
Vòng kim loại siết bìu: Dị vật “tự nguyện” và cái giá suýt hoại tử tinh hoàn
Khác với hai ca trên, ca thứ ba là một dị vật lạ được đặt vào cơ thể một cách “tự nguyện”: nam thanh niên 24 tuổi ở Hà Nội đeo vòng kim loại không rõ nguồn gốc quanh gốc bìu với mong muốn kéo dài thời gian cương và làm vùng kín trông đầy đặn hơn. Vòng quá chặt, không đàn hồi, khiến bìu sưng to, càng làm vòng siết chặt hơn; dù nhiều lần cố tháo tại nhà nhưng không được, bệnh nhân vẫn chần chừ đến bệnh viện vì ngại ngùng. Khi nhập viện, bìu đã sưng, da loét, chảy mủ – dấu hiệu cho thấy dị vật kẹt cơ thể đã gây tổn thương nặng nề.
Các bác sĩ phải phẫu thuật khẩn, dùng dụng cụ chuyên dụng cắt chiếc vòng kim loại dày khoảng 3 mm để giải phóng vùng bìu bị chèn ép. May mắn, cả hai tinh hoàn vẫn hồng, chưa có dấu hiệu hoại tử; êkíp tiếp tục cắt bỏ da tổn thương, làm sạch và khâu lại vùng bìu. Theo bác sĩ, vòng kim loại siết lâu ngày có thể cản trở tuần hoàn máu, gây sưng, đau, nhiễm trùng và hoại tử, đe dọa chức năng tình dục và khả năng sinh sản. Đây là lời nhắc thẳng thắn: mọi dụng cụ tác động trực tiếp lên cơ quan sinh dục, đặc biệt là sản phẩm không rõ nguồn gốc, đều tiềm ẩn nguy cơ biến thành dị vật kẹt cơ thể. Sự xấu hổ và tự xử bằng dụng cụ không phù hợp chỉ khiến tổn thương nặng hơn và tăng nguy cơ mất vĩnh viễn chức năng sinh sản.
Chẩn đoán dị vật và phẫu thuật lấy dị vật: Vì sao không được chậm trễ?
Ba ca bệnh trên có điểm chung: phẫu thuật lấy dị vật là phương pháp điều trị chính yếu, quyết định khả năng bảo tồn chức năng cơ quan. Ở bệnh nhân lồng ngực, êkíp phẫu thuật đã lấy đoạn chỉ thép, xử lý mô xơ viêm và tạo hình lại thành ngực. Với bé trai 6 tuổi, bác sĩ phải mổ mở vùng cổ để lấy dị vật trong thực quản và tái tạo đoạn thực quản cổ. Nam thanh niên đeo vòng kim loại được phẫu thuật cắt vòng dày khoảng 3 mm, cắt lọc da hoại tử và khâu lại bìu. Không ca nào có thể giải quyết bằng thuốc hay chờ đợi; mọi trì hoãn đều đồng nghĩa với nguy cơ áp xe, chèn ép khí quản, hoại tử tinh hoàn hoặc tổn thương thần kinh, mạch máu.
Điểm đáng suy ngẫm là cả ba ca đều cho thấy chẩn đoán dị vật phụ thuộc rất nhiều vào việc khai thác tiền sử và sử dụng chẩn đoán hình ảnh. Ở anh Huỳnh, nhờ khai thác kỹ tiền sử phẫu thuật lồng ngực và chụp CT lồng ngực 1975 lát cắt, bác sĩ phát hiện đoạn chỉ thép 5 cm bị bỏ sót. Bé trai được xác định dị vật trong thực quản nhờ CT cho thấy dị vật đâm xuyên thành thực quản, tạo ổ áp xe và chèn ép khí quản. Những dữ kiện này cho thấy: đau ngực sau phẫu thuật, khò khè kéo dài ở trẻ, hay sưng đau vùng sinh dục sau khi dùng dụng cụ lạ đều phải được xem là dấu hiệu nghi ngờ dị vật kẹt cơ thể. Người từng phẫu thuật lồng ngực cần tái khám định kỳ; phụ huynh phải chọn đồ chơi phù hợp độ tuổi và giám sát trẻ; nam giới không nên tự ý dùng dụng cụ không rõ nguồn gốc tác động lên vùng kín. Phát hiện sớm và đến bệnh viện kịp thời không chỉ cứu cơ quan bị tổn thương, mà nhiều khi là cứu cả tính mạng.
