Cơ hội học tập cần nhiều hơn một lối đi
Cơ hội học tập là điều kiện để mỗi trẻ tiếp thu kiến thức, phát triển năng lực và tham gia đời sống xã hội, bất kể hoàn cảnh kinh tế hay nhu cầu giáo dục riêng. Hai mô hình ở chùa Đại Giác và Trường Phổ thông Đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu cho thấy hỗ trợ giáo dục không thể chỉ có một hình thức: có em cần được học bổ sung miễn phí, có em cần môi trường chuyên biệt để học và hòa nhập.
Lớp học miễn phí tại chùa Đại Giác xuất phát từ một khoảng trống dễ thấy: nhiều học sinh khó khăn không đủ điều kiện tham gia các lớp học thêm. Trường Phổ thông Đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu đáp ứng nhu cầu khác, tạo cơ hội học tập và hòa nhập cho học sinh khuyết tật. Đặt hai mô hình cạnh nhau không phải để xếp hạng, mà để thấy công bằng trong giáo dục đòi hỏi cách hỗ trợ phù hợp với từng rào cản.

Lớp học ở chùa: Bù đắp kiến thức, giảm gánh nặng
Được hình thành từ năm 2018, lớp học tình thương tại chùa Đại Giác ban đầu tập trung vào học sinh lớp 9 và lớp 12 chuẩn bị cho các kỳ thi; sau đó mở rộng tới nhiều khối lớp. Hiện chùa có khoảng 250 học sinh từ lớp 3 đến lớp 12, với gần 40 giáo viên, phần lớn đang công tác tại trường học hoặc đã nghỉ hưu; toàn bộ hoạt động giảng dạy đều miễn phí.
Các môn như Toán, Tiếng Việt, Tiếng Anh, Vật lý và Sinh học giúp học sinh củng cố kiến thức ngoài giờ chính khóa. Từ năm 2025, chùa còn phối hợp mở lớp giao tiếp tiếng Anh và tiếng Trung miễn phí. Một số em ở xa, hoàn cảnh khó khăn được hỗ trợ ăn ở; hiện có 7 em từ Cao Bằng và một số tỉnh khác được chùa đón về chăm sóc, tạo điều kiện học tập. Đây là hỗ trợ thiết thực, nhưng mục tiêu chính vẫn là tháo bớt rào cản tiếp cận việc học bổ trợ.
Giá trị của mô hình còn nằm ở chỗ người dạy có thể dành thời gian chia sẻ về cách ứng xử và kỹ năng sống bên cạnh bài vở. Dù vậy, lớp phụ đạo không thay thế giáo dục chuyên biệt: nó giải quyết thiếu hụt cơ hội học thêm, chứ không thể đáp ứng mọi nhu cầu phát triển riêng của từng trẻ.
Trường chuyên biệt: Học tập gắn với khả năng tự lập
Ở Trường Phổ thông Đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu, trọng tâm không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là giúp học sinh phát triển theo năng lực riêng và có cơ hội hòa nhập. Sự tiến bộ của mỗi em có thể nhỏ, nhưng vẫn mang ý nghĩa lớn với gia đình và thầy cô; bởi vậy, giáo dục ở đây cần sự kiên trì, môi trường phù hợp và kỳ vọng đặt trên khả năng của học sinh, thay vì chỉ nhìn vào những điều các em chưa làm được.
Mối bận tâm về tương lai sau khi rời trường đã thúc đẩy ban giám hiệu xây dựng chương trình gắn với trải nghiệm và hướng nghiệp. Trong phòng hướng nghiệp Đôi tay tỏa sáng, học sinh thực hành pha chế đồ uống, massage và làm sản phẩm thủ công. Nhà trường cũng từng bước phát triển môi trường giáo dục gắn với trải nghiệm thực tế, hướng tới việc giúp các em hình thành kỹ năng và khả năng tự lập.
Những hoạt động ấy cho thấy giáo dục hòa nhập không thể dừng ở việc đưa trẻ đến trường. Cơ hội công bằng còn đòi hỏi kỹ năng hữu ích, sự tôn trọng và con đường để mỗi em khẳng định giá trị của mình. Đây là nhu cầu khác hẳn việc học sinh cần củng cố một môn học, dù cả hai đều cần sự hỗ trợ bền bỉ.

Khác nhu cầu, chung trách nhiệm mở cửa
Chùa Đại Giác và Trường Phổ thông Đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu không phải hai phiên bản của cùng một giải pháp. Mô hình ở chùa giúp học sinh thiếu điều kiện học thêm tiếp cận kiến thức và ngoại ngữ; trường chuyên biệt tổ chức hỗ trợ phù hợp hơn với nhu cầu học tập, kỹ năng sống và hướng nghiệp của học sinh khuyết tật. Gộp hai nhu cầu làm một sẽ khiến những rào cản khác nhau bị bỏ sót.
Bài học chung là cơ hội học tập cần được thiết kế quanh người học: nơi nào thiếu lớp phụ đạo thì cần thêm nguồn lực dạy học, nơi nào trẻ cần hỗ trợ đặc biệt thì cần môi trường, phương pháp và lộ trình riêng. Các mô hình cộng đồng có thể mở thêm cánh cửa, nhưng không nên bị xem là thay thế cho trách nhiệm rộng hơn của hệ thống giáo dục.
Mở rộng cơ hội không chỉ là tăng số lớp hay số chỗ học. Đó là nhận diện đúng điều mỗi nhóm học sinh đang thiếu và bảo đảm các em có thể tiến bước bằng con đường phù hợp. Từ lớp học miễn phí trong chùa đến trường chuyên biệt, giá trị cốt lõi vẫn là trao cơ hội thực chất, không phải sự thương hại.







