Tín hiệu quay lại: nhập khẩu đậu tương Trung Quốc từ Mỹ bật tăng nhưng chưa đủ tạo niềm tin
Nhập khẩu đậu tương Trung Quốc từ Mỹ là dòng chảy thương mại nông sản then chốt trong quan hệ kinh tế Mỹ–Trung, phản ánh không chỉ nhu cầu nguyên liệu thức ăn chăn nuôi của nền kinh tế lớn nhất thế giới về tiêu thụ đậu tương, mà còn cho thấy mức độ hòa dịu hay căng thẳng của chiến tranh thương mại Mỹ Trung thông qua các thỏa thuận thương mại nông sản được triển khai sau các cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai bên. Điểm nhấn mới nhất là việc Trung Quốc bất ngờ nhập khẩu 360.878 tấn đậu tương Mỹ trong tháng 9, từ mức 0 tấn cùng kỳ năm trước. Con số này dễ tạo cảm giác rằng Bắc Kinh đang quay lại mạnh mẽ với nguồn cung Mỹ. Tuy nhiên, nếu nhìn rộng cả 9 tháng, Trung Quốc chỉ mua 11,06 triệu tấn từ Mỹ, giảm tới 34% so với cùng kỳ. Nói cách khác, cú bật tháng 9 giống một nhịp điều chỉnh chiến lược hơn là sự trở lại ổn định của dòng nhập khẩu đậu tương Trung Quốc từ Mỹ.
Thỏa thuận thương mại nông sản: bước lùi của chiến tranh thương mại Mỹ Trung hay tái phân bổ rủi ro?
Sự phục hồi nhập khẩu đậu tương Mỹ gắn trực tiếp với việc triển khai thỏa thuận thương mại nông sản đạt được vào cuối năm 2025, sau giai đoạn căng thẳng khiến hoạt động mua đậu tương Mỹ bị gián đoạn. Căng thẳng thương mại giữa Bắc Kinh và Washington trong năm 2025 đã buộc các nhà nhập khẩu Trung Quốc trì hoãn mua đậu tương từ vụ thu hoạch trước của Mỹ cho đến sau cuộc gặp thượng đỉnh tháng 10. Theo số liệu hải quan, sau cuộc gặp này, Trung Quốc đã mua khoảng 12 triệu tấn đậu tương Mỹ, nhưng khối lượng vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trước khi xảy ra chiến tranh thương mại. Điều đó cho thấy thỏa thuận thương mại nông sản hiện tại giống một cơ chế “giảm nhiệt” có kiểm soát hơn là kết thúc chiến tranh thương mại Mỹ Trung. Bắc Kinh dùng các cam kết mua hàng để giữ kênh đối thoại mở, nhưng vẫn duy trì khoảng cách an toàn bằng cách không đưa nhập khẩu đậu tương Mỹ trở lại mức cũ. Đây là cách tái phân bổ rủi ro: vừa có hàng Mỹ để đa dạng nguồn cung, vừa tránh phụ thuộc vào một đối tác đang là đối thủ địa chính trị.
Brazil vẫn áp đảo: nhập khẩu đậu tương Trung Quốc cho thấy Mỹ chỉ là nguồn bổ sung
Nếu nhìn vào cấu trúc nhập khẩu đậu tương Trung Quốc, vị thế Mỹ đang bị thu hẹp rõ rệt. Trong tháng 9, Trung Quốc nhập từ Brazil 10,7 triệu tấn, chỉ giảm nhẹ 2,4% so với 10,96 triệu tấn cùng kỳ năm trước. Tính chung 9 tháng, lượng nhập từ Brazil đạt 65,84 triệu tấn, tăng 3,4%, trong khi từ Mỹ là 11,06 triệu tấn và giảm 34%. Khoảng cách này cho thấy Brazil mới là trụ cột, còn Mỹ là nguồn bổ sung mang tính chiến lược. Theo các nhà giao dịch, Trung Quốc đặt mục tiêu mua 25 triệu tấn đậu tương Mỹ trong niên vụ 2026–2027 và đã hoàn thành hơn 60% mục tiêu. Đây là con số đáng kể, nhưng vẫn nhỏ nếu đặt cạnh triển vọng sản lượng kỷ lục của Brazil, nơi mùa vụ mới được hỗ trợ bởi mưa lớn tại bang Mato Grosso và dự báo có thể đạt khoảng 180 triệu tấn. Việc Trung Quốc phân bổ đơn hàng như vậy là thông điệp rõ ràng: Mỹ không còn là nguồn cung mặc định, mà là một mắt xích trong chiến lược đa dạng hóa, nơi Brazil giữ vai trò chủ lực.
Giá đậu tương Mỹ giảm: lợi thế ngắn hạn nhưng không đủ đảo chiều cán cân quyền lực
Trong bối cảnh thời tiết thuận lợi tại Mỹ và triển vọng mùa vụ cải thiện ở Nam Mỹ, giá đậu tương thế giới đang chịu sức ép rõ rệt. Giá đậu tương kỳ hạn tháng 11 giảm 2,38%, xuống mức thấp nhất trong bảy tuần, trong khi khô đậu tương và dầu đậu tương kỳ hạn cũng đồng loạt giảm. Một nhận định đáng chú ý là: "Giá đậu tương kỳ hạn tại Chicago tiếp tục giảm trong phiên 15/10, xuống mức thấp nhất 7 tuần, khi sản lượng tại Mỹ được dự báo sẽ đạt mức kỷ lục". Giá đậu tương Mỹ rẻ hơn tạo cơ hội cho Trung Quốc mua vào để tối ưu chi phí, nhưng lợi thế giá chỉ là yếu tố ngắn hạn. Về dài hạn, nguồn cung dồi dào từ cả Mỹ và Brazil lại làm suy yếu quyền lực thương lượng của từng bên. Trung Quốc, với vị thế người mua lớn nhất, có thể xoay trục linh hoạt giữa hai nguồn, dùng giá đậu tương Mỹ như con bài mặc cả, nhưng không cần gắn bó lâu dài nếu rủi ro địa chính trị tăng trở lại.
Tác động lan tỏa tới Việt Nam và triển vọng: người dùng hưởng lợi, doanh nghiệp phải học cách sống chung với biến động
Diễn biến nhập khẩu đậu tương Trung Quốc và giá đậu tương Mỹ không chỉ là câu chuyện của hai nền kinh tế lớn, mà lan thẳng tới thị trường Việt Nam. Hiện giá khô đậu tương miền Bắc đang tăng do thiếu nguồn hàng giao ngay, một phần vì lịch tàu cập cảng bị lùi và lượng hàng bổ sung chưa đủ bù đắp thiếu hụt. Ở miền Nam, giá ổn định hơn, phản ánh sự khác biệt về nguồn cung và tiến độ giao hàng giữa các cảng. Trong ngắn hạn, các hợp đồng mua lớn của Trung Quốc có thể giúp giá phục hồi ở một số phiên, nhưng triển vọng nguồn cung dồi dào từ Mỹ và Brazil vẫn là yếu tố gây sức ép chính. Nguồn cung trong nước dự kiến tăng mạnh vào tháng 11 với tổng lượng khô đậu tương gần 850.000 tấn, gồm hơn 570.000 tấn nhập khẩu và khoảng 270.000 tấn sản xuất từ hoạt động ép 370.000 tấn hạt đậu tương. Nếu hàng về đúng kế hoạch, người dùng cuối có thể hưởng lợi từ mặt bằng giá hạ nhiệt, trong khi doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi phải chấp nhận sống chung với chu kỳ biến động gắn chặt vào nhập khẩu đậu tương Trung Quốc, giá đậu tương Mỹ và các thỏa thuận thương mại nông sản mang màu sắc địa chính trị.
