Sức đề kháng số phải bắt đầu từ thiết kế an toàn
Hệ miễn dịch số là tập hợp kỹ năng, thói quen và cơ chế bảo vệ giúp người trẻ nhận ra nguy cơ trực tuyến, giữ an toàn cho dữ liệu cá nhân và tìm trợ giúp khi gặp sự cố. Đây nên là mục tiêu giáo dục và quản lý, chứ không phải lời hứa rằng trẻ có thể tự chống đỡ mọi rủi ro. Trẻ cần biết cách kiểm tra thông tin, bảo vệ tài khoản và ứng phó với nội dung độc hại; nền tảng cũng phải chịu trách nhiệm về môi trường mình tạo ra. Canada đang từng bước hoàn thiện khuôn khổ bảo vệ trẻ em trên môi trường số. Ngày 20/10, nước này công bố Bộ Quy tắc bảo vệ quyền riêng tư dành riêng cho trẻ em đầu tiên, hướng dẫn các tổ chức xử lý dữ liệu cá nhân của trẻ theo pháp luật hiện hành.
Bài học Canada: mặc định bảo vệ, không chỉ khuyên trẻ cẩn thận
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Canada là chuyển một phần trách nhiệm an toàn số cho trẻ em từ gia đình sang các nền tảng. Bộ quy tắc yêu cầu thông tin phù hợp độ tuổi, cho phép trẻ yêu cầu sửa hoặc xóa dữ liệu cá nhân, đồng thời mặc định tắt theo dõi vị trí và chia sẻ dữ liệu với bên thứ ba. Trước đó, ngày 10/6, chính phủ Canada trình dự luật về mạng xã hội an toàn, đề xuất buộc các dịch vụ thuộc diện điều chỉnh đánh giá nguy cơ, giảm thiểu rủi ro và công khai kế hoạch an toàn số; dự luật cũng đề xuất tuổi tối thiểu 16 cho tài khoản trên một số dịch vụ. Tuy nhiên, cấm đoán đơn thuần khó ngăn trẻ vượt rào. Xác minh độ tuổi cần tôn trọng quyền riêng tư, còn xử lý nội dung độc hại phải minh bạch và có giám sát của con người.
Việt Nam cần ghép luật với giáo dục kỹ năng mạng
Với Việt Nam, bảo vệ Gen Z trực tuyến không thể chỉ dựa vào lời nhắc của phụ huynh hay các buổi tuyên truyền rời rạc. Định hướng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt ra yêu cầu phải bảo vệ người dùng nhỏ tuổi song song với thúc đẩy đổi mới. Một đề xuất đáng cân nhắc là giao cơ quan chuyên trách đủ thẩm quyền giám sát, ràng buộc nền tảng xuyên biên giới trong việc phát hiện và xử lý nội dung độc hại, kèm chế tài đủ sức răn đe. Cùng lúc, cần sớm có khung quản trị AI có trách nhiệm và đưa giáo dục kỹ năng số, ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân vào trường học trên toàn quốc. Giáo dục kỹ năng mạng không thay thế trách nhiệm doanh nghiệp; nó giúp học sinh nhận diện rủi ro, bảo vệ thông tin và biết tìm hỗ trợ. Sức đề kháng số chỉ bền khi người dùng, nền tảng và cơ quan quản lý cùng hành động.
