Mặt bằng gần kín, thi công đã tăng tốc
Cao tốc Quy Nhơn – Pleiku là tuyến đường dài 125,75 km nối vùng cao nguyên Gia Lai với khu vực duyên hải, được kỳ vọng rút ngắn hành trình hàng hóa từ vùng nguyên liệu phía Tây ra các cảng biển phía Đông. Báo cáo của UBND tỉnh Gia Lai gửi Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội cho biết, đến đầu tháng 11/2026, ba dự án thành phần đã bàn giao 122,37 km mặt bằng, tương đương 97,3% toàn tuyến. Dự án thành phần 1 dài 22 km và thành phần 3 dài 34,85 km đã bàn giao toàn bộ mặt bằng cho nhà thầu; thành phần 2 dài 68,895 km bàn giao khoảng 65,52 km, đạt 95,1%. Đây là bước tiến đáng kể, nhưng chưa thể xem là hoàn tất: 3,38 km còn lại được đặt mục tiêu xử lý dứt điểm trước ngày 15/11/2026.
Tại buổi kiểm tra ngày 7/11/2026, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc đánh giá cao nỗ lực của tỉnh trong triển khai dự án. Với đây là tuyến cao tốc đầu tiên Gia Lai tổ chức thực hiện, kết quả bàn giao mặt bằng cho thấy năng lực phối hợp địa phương đang được thử thách song song với tiến độ xây dựng. Phần việc còn lại cần được xử lý nhanh, bởi mặt bằng liền mạch mới giúp các mũi thi công duy trì nhịp độ, thay vì phải chia đoạn và chờ đợi.

Giải ngân cao, sản lượng xây lắp vẫn phân hóa
Lũy kế đến ngày 7/11/2026, dự án giải ngân 9.499,8 tỷ đồng, đạt 99,7% kế hoạch vốn được giao. Con số này phản ánh khả năng đưa vốn vào dự án, nhưng không đồng nghĩa cả ba đoạn đang thi công với tốc độ như nhau. Thành phần 1 đạt sản lượng khoảng 880,5 tỷ đồng trên giá trị xây lắp hợp đồng 4.230,95 tỷ đồng, tương đương 21%; thành phần 3 đạt khoảng 890 tỷ đồng trên 5.910,94 tỷ đồng, tương đương 15,05%. Trong khi đó, thành phần 2 mới đạt khoảng 243 tỷ đồng trên 20.833 tỷ đồng. Vì vậy, đánh giá tiến độ cao tốc chỉ qua tỷ lệ giải ngân sẽ thiếu một nửa bức tranh: sản lượng thực hiện và khả năng đưa các hạng mục khó vào guồng mới là thước đo sát hơn.
Đầu tháng 11, thành phần 1 có 55 mũi thi công, còn thành phần 2 tổ chức 100 mũi trên phần mặt bằng đã nhận; các đội thi công thành phần 2 đang tiếp cận cửa hầm An Khê, Mang Yang và triển khai tại các cầu đặc biệt. Thành phần 3 cũng đang làm nền đường, cầu, hầm chui và cấu kiện đúc sẵn. Việc di dời hạ tầng kỹ thuật vẫn là khâu cần theo sát: thành phần 1 dự kiến hoàn thành trong tháng 11/2026, thành phần 2 cơ bản hoàn thành trong tháng 12/2026. Tỉnh dự kiến giải ngân toàn bộ nguồn vốn bổ sung trước ngày 31/12/2026. Đây là những mốc cần được giữ, không chỉ để báo cáo tiến độ mà để tránh hạ tầng vướng mắc làm chậm các gói xây lắp.
Đường nhanh hơn chưa đủ để hàng đi cảng thuận lợi
Giá trị lớn nhất của tuyến đường nằm ở khả năng nối vùng nông sản phía Tây Gia Lai với cảng Quy Nhơn và các đầu mối phía Đông. Trên Quốc lộ 19, hành trình từ cửa khẩu Lệ Thanh đến cảng Quy Nhơn dài khoảng 237 km, trong đó đoạn qua đèo An Khê và Mang Yang thường khiến việc di chuyển mất gần nửa ngày. Khi cao tốc hoàn thành, thời gian dự kiến còn khoảng 1,5–2 giờ. Đây là thay đổi có ý nghĩa với cà phê, hồ tiêu, cao su, sắn và trái cây—những mặt hàng phụ thuộc vào thời gian thu gom, bảo quản và đưa đến thị trường. Tuy nhiên, hiện doanh nghiệp xuất khẩu nông sản ở Gia Lai vẫn có trường hợp đưa hàng vòng qua Thành phố Hồ Chí Minh dù cảng Quy Nhơn gần hơn. Cao tốc có thể rút ngắn đường bộ, nhưng tự nó không bảo đảm hàng sẽ chuyển sang đi cảng địa phương.
Vướng mắc nằm ở toàn bộ chuỗi sau khi xe rời vùng nguyên liệu: điểm gom hàng, kho lạnh, đóng container, thủ tục thông quan, lịch tàu và dịch vụ vận tải ven biển cần ăn khớp. Một mô hình được đề xuất là gom và bảo quản hàng tại ICD Pleiku, đưa xuống cảng Quy Nhơn bằng cao tốc, rồi kết nối với tàu ven biển chở hàng. Với hàng đông lạnh, kiểm soát nhiệt độ trong suốt hành trình là điều kiện sống còn; chỉ một lần nhiệt độ container thay đổi cũng có thể làm hỏng hàng. Doanh nghiệp còn phản ánh dịch vụ logistics chưa đồng bộ, chi phí cao và ít lựa chọn hơn so với Thành phố Hồ Chí Minh. Vì thế, kết nối cảng biển chỉ phát huy khi hạ tầng đường bộ đi cùng kho bãi, chuỗi lạnh, dịch vụ ổn định và lịch vận chuyển phù hợp với yêu cầu khách hàng.

Muốn cao tốc tạo lợi ích, phải hoàn thiện cả chuỗi vận chuyển
Tiến độ hiện tại đem lại cơ sở để kỳ vọng: phần lớn mặt bằng đã bàn giao, vốn giải ngân gần hết kế hoạch và các nhà thầu đang triển khai đồng loạt. Nhưng thước đo cuối cùng không chỉ là ngày thông xe hay số giờ tiết kiệm trên đường. Tuyến cao tốc cần giúp nông sản đến cảng nhanh hơn mà vẫn giữ chất lượng, có dịch vụ phù hợp và không phát sinh thêm trở ngại trong khâu lưu kho, thông quan, chuyển tải. Trước mắt, cần khép kín 3,38 km mặt bằng còn lại, hoàn tất di dời hạ tầng kỹ thuật và duy trì tiến độ các hầm, cầu cùng tuyến chính. Về dài hạn, Gia Lai cần phát triển điểm gom hàng, kho lạnh và các phương án vận tải nối cảng Quy Nhơn với thị trường. Nếu thiếu những mắt xích ấy, cao tốc sẽ rút ngắn quãng đường nhưng chưa chắc rút ngắn hành trình từ nông trại đến người mua.






