An toàn mạng cần trở thành kỹ năng học đường
Chiến dịch “Không Một Mình” là chương trình phối hợp giữa lực lượng chức năng, nhà trường và các tổ chức địa phương nhằm giúp trẻ nhận diện, phòng tránh và ứng phó với nguy cơ trên mạng, đồng thời biết tìm sự trợ giúp thay vì đối mặt một mình. Đây là hướng đi cần thiết: internet đã thành không gian học tập, giao tiếp và giải trí của học sinh, nhưng cũng là nơi xuất hiện lừa đảo, dụ dỗ, quấy rối, thao túng tâm lý, xâm hại quyền riêng tư và bắt nạt trực tuyến. Theo thống kê được công bố, giai đoạn 2021–2025, lực lượng chức năng xử lý khoảng 2.000 vụ xâm hại trẻ em mỗi năm, gần 20% liên quan đến không gian mạng. Quy mô rủi ro ấy cho thấy một buổi nhắc nhở đơn lẻ là chưa đủ: an toàn số học đường phải được dạy như kỹ năng thực hành, lặp lại và gắn với sự hỗ trợ của người lớn.
Chiến dịch năm 2026 triển khai trên toàn quốc từ ngày 10/10 đến 10/12, với chủ đề “Phòng, chống xâm hại trực tuyến đối với trẻ em và thanh thiếu niên”. Tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT Măng Đen, chương trình với thông điệp “Kết nối không tổn thương” diễn ra ngày 22/10, thu hút 200 học sinh và giáo viên. Với học sinh sống xa gia đình, nhất là ở trường nội trú, khoảng cách tới người thân càng khiến việc tạo sẵn những kênh tìm trợ giúp tại trường trở nên quan trọng.
Từ lời cảnh báo đến bài tập xử lý tình huống
Điểm đáng giá của cách làm này là biến kiến thức thành hành động có thể tập lại. Ở Măng Đen, học sinh xử lý tình huống thực tế để nhận diện dấu hiệu bị dụ dỗ, thao túng, lừa đảo, bắt nạt hoặc xâm hại; các em còn học cách giữ chứng cứ số, chặn và báo cáo tài khoản đáng ngờ. Tại Si Pa Phìn, Chi đoàn Công an xã phối hợp với Đoàn xã và chi đoàn nhà trường tổ chức tuyên truyền cho học sinh về quyền trẻ em, bạo lực, xâm hại và cách sử dụng internet an toàn. Những buổi giao lưu hỏi đáp tại Hàm Tân cũng hướng dẫn học sinh không đưa mật khẩu, thông tin cá nhân hay ảnh riêng tư cho người lạ, không bấm đường dẫn đáng ngờ và không tự ý gặp người quen qua mạng. Đây là những nguyên tắc cụ thể hơn nhiều so với lời dặn chung chung “cẩn thận khi lên mạng”.
Trường học còn dùng thử thách, hoạt động tương tác và cuộc thi để học sinh tham gia thay vì chỉ ngồi nghe. Tại Lương Thế Vinh, chương trình kết hợp hoạt động “5 phút cùng em” với thử thách nhảy theo bài “Lướt chạm”. Ở Hàm Tân, cuộc thi “Đại sứ an toàn số - Không Một Mình” giúp học sinh củng cố kiến thức và lan tỏa cách kết nối có trách nhiệm. Các hình thức này có ích nếu phần vui nhộn luôn đi kèm kỹ năng xử lý thật: nhận ra dấu hiệu bất thường, dừng liên lạc, lưu chứng cứ và báo cho người đáng tin cậy.
Tự bảo vệ không có nghĩa là tự xoay xở
Kỹ năng tự bảo vệ bắt đầu bằng việc hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân và hình ảnh riêng tư, nhưng không dừng ở đó. Học sinh cần nhận ra khi một mối quan hệ trực tuyến chuyển sang gây áp lực, đòi giữ bí mật, đe dọa hoặc dụ gặp riêng; khi có dấu hiệu nguy hiểm, các em được hướng dẫn ngừng liên lạc, chặn và báo cáo tài khoản, giữ lại chứng cứ, rồi chủ động nói với cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn đáng tin cậy. Với bắt nạt trực tuyến, nhà trường cũng cần nhấn mạnh rằng không phát tán nội dung gây tổn thương và không đổ lỗi cho người bị hại. Bảo vệ trẻ em trên mạng sẽ kém hiệu quả nếu học sinh sợ bị phán xét mỗi khi kể lại sự việc.
Trách nhiệm vì thế không thể đặt riêng lên vai học sinh. Chiến dịch hướng tới gia đình, nhà trường và cộng đồng; giai đoạn đầu có hơn 2.000 cán bộ, giáo viên, phụ huynh và học sinh tham gia. Giáo viên cần biết cách lắng nghe, bảo vệ riêng tư và kết nối hỗ trợ; phụ huynh cần tạo không gian để con kể chuyện mà không vội trách phạt. Khi trẻ biết người lớn sẽ tin, bảo vệ và cùng giải quyết vấn đề, thông điệp “Không Một Mình” mới trở thành một cơ chế hỗ trợ thực tế, thay vì chỉ là khẩu hiệu.
Mở rộng hoạt động, duy trì hỗ trợ sau buổi tuyên truyền
Bước tiếp theo là đưa hoạt động tới nhiều trường hơn và duy trì thực hành sau mỗi buổi phát động. Tại Quảng Ngãi, giai đoạn hai từ ngày 23/10 đến 10/12 đặt mục tiêu tổ chức hoạt động trực tiếp tại hơn 50% số trường, đồng thời lan tỏa thông điệp tới khu dân cư, khu công nghiệp và địa điểm cộng đồng. Ở Hàm Tân, lực lượng công an xã cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ sở giáo dục, đổi mới cách tuyên truyền phù hợp lứa tuổi. Những kế hoạch này sẽ có ý nghĩa hơn nếu nhà trường duy trì đầu mối để học sinh báo sự cố, biết rõ cần tìm ai và được phản hồi kín đáo, không phán xét.
Chiến dịch đặt nền móng đúng khi kết hợp nhận diện nguy cơ, thao tác ứng phó và lời nhắc rằng học sinh luôn có người để tìm đến. Nhưng một cuộc thi hay buổi tuyên truyền không thể tự mình giải quyết lừa đảo, dụ dỗ, xâm hại và bắt nạt trên mạng. Giá trị lâu dài nằm ở việc giáo viên, phụ huynh và nhà trường cùng biến kỹ năng thành thói quen, đồng thời sẵn sàng hỗ trợ khi trẻ lên tiếng. Đó mới là cách đưa an toàn số học đường từ một thông điệp thành sự bảo vệ có thật.
