Từ khám sức khỏe toàn dân đến bản đồ nguy cơ bệnh tật
Phân tầng nguy cơ bệnh tật là quá trình dùng dữ liệu y tế của từng người để ước tính khả năng mắc bệnh trong tương lai, từ đó chia dân số thành các nhóm nguy cơ khác nhau nhằm ưu tiên theo dõi, tư vấn và can thiệp dự phòng bệnh tật một cách chủ động, thay vì đợi bệnh xuất hiện mới điều trị. Ở TP.HCM, bước ngoặt nằm ở chỗ phân tầng này không còn là bài toán trên vài nghìn mẫu nghiên cứu, mà dựa trên hơn 5,37 triệu hồ sơ sức khỏe điện tử được hình thành từ hơn 6 triệu lượt khám sức khỏe toàn dân tính đến ngày 10/10. Điều này cho thấy thành phố đang chuyển dịch từ mô hình y tế chữa bệnh sang mô hình y tế dự phòng dựa trên phân tích dữ liệu y tế quy mô lớn, với tham vọng quản lý sức khỏe dân số chứ không chỉ từng ca bệnh lẻ.
Dữ liệu nói gì: mô hình bệnh tật theo từng giai đoạn cuộc đời
Điểm đáng giá nhất của hồ sơ sức khỏe điện tử không phải là con số 6.005.268 lượt khám, mà là khả năng lần đầu nhận diện mô hình bệnh tật theo nhóm tuổi trên quy mô toàn thành phố. Ở trẻ từ 6 đến dưới 18 tuổi, 48,01% lượt ghi nhận liên quan tật khúc xạ và 34,63% là sâu răng, biến mắt và răng miệng thành hai “điểm yếu” rõ ràng của sức khỏe học đường. Ở người 18–60 tuổi, tăng huyết áp, đái tháo đường típ 2 và rối loạn lipid máu bắt đầu nổi lên, trong khi ở nhóm trên 60 tuổi, tăng huyết áp chiếm tới 16,17% và đái tháo đường 5,51%. Những tỷ lệ này chưa đại diện cho toàn bộ dân số, nhưng đủ để cho thấy nếu không tái thiết kế chương trình dự phòng bệnh tật theo từng giai đoạn cuộc đời, hệ thống y tế sẽ tiếp tục bị “ngợp” bởi bệnh không lây nhiễm trong tương lai gần.
Phân tầng nguy cơ: từ thống kê bệnh sang dự báo tương lai
Điểm đột phá của TP.HCM là không dừng ở thống kê bệnh đã phát hiện, mà bước sang phân tầng nguy cơ bệnh tật trên dữ liệu tích hợp quy mô lớn. Với nhóm trên 40 tuổi đủ điều kiện phân tích, 30,72% hồ sơ được xếp vào nhóm nguy cơ tim mạch cao và rất cao, trong đó 14,70% nguy cơ cao và 16,02% rất cao, dựa trên mô hình đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới. Ở bệnh thận mạn, 6,20% hồ sơ bị nghi ngờ mắc bệnh, còn 12,39% chưa ghi nhận bệnh nhưng có yếu tố nguy cơ. Với đái tháo đường, 19% hồ sơ người trưởng thành chưa được chẩn đoán nằm trong ngưỡng tiền đái tháo đường và hơn 10% đạt ngưỡng gợi ý chẩn đoán. Những con số này là lời cảnh báo: nếu không can thiệp sớm, “làn sóng” bệnh mạn tính sẽ bùng lên trong vài năm tới. Nhưng chúng cũng là cơ hội, vì lần đầu hệ thống y tế biết rõ ai cần được gọi tên, tư vấn, xét nghiệm bổ sung hoặc chuyển tuyến ưu tiên.
Kiến trúc dữ liệu tập trung: nền tảng cho y tế dự phòng thông minh
Hồ sơ sức khỏe điện tử chỉ có ý nghĩa khi được đặt trong một kiến trúc dữ liệu sức khỏe tập trung, đủ chuẩn để phân tích dữ liệu y tế theo thời gian và theo địa bàn. Thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử, kết quả khám và thông tin phân tầng nguy cơ đang dần trở thành công cụ làm việc hàng ngày của trạm y tế: theo dõi sức khỏe người dân, quản lý bệnh không lây nhiễm, tư vấn dự phòng và kết nối với bệnh viện khi cần thiết. Ngành y tế đang xây dựng hệ thống bảng điều khiển phân tích dữ liệu để theo dõi mô hình bệnh tật, phân bố nguy cơ theo nhóm tuổi và địa bàn, đồng thời chuẩn hóa dữ liệu, hoàn thiện kết nối giữa các cơ sở khám chữa bệnh và bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu cá nhân. Nếu làm tốt, đây sẽ là “bộ não số” giúp thành phố không chỉ nhìn thấy hiện tại, mà còn dự báo được điểm nóng bệnh tật để chủ động dự phòng bệnh tật trước khi quá muộn.
Thách thức dữ liệu và bài toán đưa lợi ích đến từng người dân
Dù đã có hơn 5,37 triệu hồ sơ sức khỏe điện tử, tỷ lệ người dân được khám sức khỏe định kỳ mới đạt khoảng 50%, và vẫn còn hơn 25.000 lượt khám chưa được cập nhật vào hệ thống. Việc đồng bộ dữ liệu còn vướng, trong khi người cao tuổi, người khuyết tật khó di chuyển và người lao động tự do thiếu thời gian, điều kiện kinh tế để đi khám. Nói cách khác, nếu không giải quyết “nút thắt” tiếp cận dịch vụ và chất lượng dữ liệu, phân tầng nguy cơ bệnh tật sẽ chỉ đẹp trên báo cáo. Phó Chủ tịch UBND thành phố đã yêu cầu Sở Y tế rà soát, làm sạch dữ liệu sức khỏe, phối hợp với các sở, ngành và công an để xử lý dữ liệu, tháo gỡ vướng mắc, hướng tới hoàn thành mục tiêu chương trình khám sức khỏe toàn dân năm 2026. Câu hỏi còn lại là: thành phố sẽ biến những bảng điều khiển phân tích thành hành động cụ thể ra sao ở từng phường, từng trạm y tế, từng gia đình.
