Nhãn hiệu là cam kết, không chỉ là dấu hiệu nhận diện
Nhãn hiệu chứng nhận là dấu hiệu được dùng để xác nhận sản phẩm đáp ứng những tiêu chí nhất định về nguồn gốc, chất lượng hoặc đặc tính, đồng thời đặt ra cơ chế quản lý việc sử dụng dấu hiệu đó. Với nông sản địa phương, giá trị của công cụ này nằm ở khả năng biến danh tiếng vùng trồng thành cam kết có thể kiểm tra, thay vì chỉ là một câu chuyện quảng bá. Ba hướng triển khai gần đây cho thấy bảo hộ thương hiệu có thể hỗ trợ sản xuất hàng hóa, củng cố niềm tin người mua và mở đường đến thị trường mới, nhưng văn bằng tự nó không bảo đảm những kết quả ấy. Chiều 21/10, tại xã Cẩm Xuyên, Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với CIPTEK tổ chức hội thảo góp ý hoàn thiện mô hình quản lý, sử dụng và công cụ phát triển nhãn hiệu chứng nhận Gạo Cẩm Xuyên – Hà Tĩnh.
Phạm vi nghiên cứu của dự án gồm tám xã: Cẩm Xuyên, Thiên Cầm, Cẩm Duệ, Cẩm Hưng, Cẩm Lạc, Cẩm Trung, Yên Hòa và Cẩm Bình. Mô hình đề xuất phân định trách nhiệm giữa chủ sở hữu nhãn hiệu, đơn vị quản lý, cơ quan phối hợp và người được cấp quyền; việc sử dụng dấu hiệu gắn với kiểm soát vùng sản xuất, nguồn gốc và chất lượng. Đây là nền tảng đáng giá: người tiêu dùng có cơ sở nhận biết sản phẩm, còn người sản xuất có động lực cùng tuân thủ chuẩn chung. Vì vậy, Gạo Cẩm Xuyên có thể trở thành công cụ nâng giá trị thương mại và thúc đẩy sản xuất theo hướng hàng hóa, miễn là quy chế được thực thi nhất quán.
Mắc ca Lâm Đồng: văn bằng mở cửa, quản lý giữ uy tín
Ở Lâm Đồng, trọng tâm đã chuyển từ xây dựng cơ sở bảo hộ sang vận hành một hệ thống quản lý và phát triển nhãn hiệu. Ngày 23/10/2026, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh tổ chức hội đồng đánh giá, nghiệm thu nhiệm vụ tạo lập, quản lý và phát triển nhãn hiệu chứng nhận Mắc ca Lâm Đồng cho sản phẩm mắc ca của tỉnh Lâm Đồng trước đây. Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, tạo căn cứ pháp lý để kiểm soát chất lượng và nguồn gốc, đồng thời hỗ trợ mở rộng thị trường.
Điểm đáng chú ý là dự án không dừng ở văn bằng: quy chế sử dụng, tiêu chí chứng nhận, quy trình kiểm soát, cơ chế cấp và thu hồi quyền, tem nhãn, bao bì cùng công cụ truy xuất được xây dựng đồng bộ. Hoạt động đào tạo và liên kết giữa người trồng, doanh nghiệp, cơ quan quản lý cũng hướng tới nối sản xuất với tiêu thụ. Bước tiếp theo là duy trì hệ thống sau khi nhiệm vụ kết thúc, hỗ trợ sản phẩm chế biến sâu và xem xét mở rộng vùng địa lý khi đủ điều kiện. Cách làm này nhấn mạnh một nguyên tắc thực tế: nhãn hiệu chỉ có sức cạnh tranh khi người mua nhận được sản phẩm ổn định và thông tin đáng tin cậy.
Ba kích Tây Giang: đưa nhận diện đến tận cơ sở sản xuất
Với dược liệu Tây Giang, việc mở rộng bảo hộ đi kèm tập huấn cho những người trực tiếp sản xuất và kinh doanh. Sáng 26/10, Viện Thổ nhưỡng Nông hóa phối hợp với UBND xã Tây Giang tổ chức hội thảo khoa học và tập huấn về quản lý, nhận diện, quảng bá Ba kích Tây Giang và Đảng sâm Tây Giang. Tại đây, Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng trao văn bằng bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận “Tây Giang” cho hai sản phẩm theo nội dung mở rộng phạm vi bảo hộ.
Các nội dung hướng dẫn gồm quy chế sử dụng, quy trình cấp và thu hồi quyền, quy định về bao bì, tem nhãn, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, UBND xã Tây Giang nhận vai trò chủ sở hữu nhãn hiệu và phối hợp với UBND các xã Avương, Hùng Sơn trong quản lý, phát triển sản phẩm. Cách tiếp cận này đặt trách nhiệm quản trị tại địa phương, nơi có thể gắn nhận diện thương hiệu với hoạt động sản xuất cụ thể. Nếu quy định được phổ biến và giám sát thường xuyên, Ba kích Tây Giang cùng Đảng sâm có thêm cơ hội tạo niềm tin và tăng giá trị cho người dân.
Bảo hộ chỉ có ý nghĩa khi nối được từ vùng trồng đến thị trường
Ba trường hợp thể hiện ba điểm nhấn bổ trợ nhau: Gạo Cẩm Xuyên tập trung hoàn thiện cơ cấu quản lý và liên kết tiêu thụ; mắc ca Lâm Đồng đã có văn bằng cùng bộ công cụ kiểm soát và truy xuất; Tây Giang đưa quy chế, nhận diện và quảng bá đến cơ sở sản xuất. Điểm chung không phải là sở hữu một cái tên được bảo hộ, mà là xây dựng cơ chế để người dùng nhãn hiệu chịu trách nhiệm về chất lượng và xuất xứ. Đó mới là điều giúp nhãn hiệu nông sản trở thành tín hiệu hữu ích cho người mua, thay vì một biểu trưng ít tác dụng ngoài bao bì.
Việc tiếp theo cần làm là củng cố liên kết giữa nông hộ, hợp tác xã, cơ sở thu mua, chế biến và kinh doanh; hoàn thiện bao bì, nhãn hàng hóa, thông tin truy xuất; đồng thời mở rộng khách hàng, điểm bán và kênh phân phối cho Gạo Cẩm Xuyên. Với mắc ca, phát triển sản phẩm chế biến sâu có thể giảm lệ thuộc vào tiêu thụ nguyên liệu thô và tiếp cận phân khúc đòi hỏi cao hơn. Bảo hộ là điểm khởi đầu, không phải đích đến: chỉ khi quản lý minh bạch đi cùng chất lượng ổn định và năng lực thương mại hóa, thương hiệu địa phương mới chuyển thành giá trị bền vững cho người sản xuất lẫn người tiêu dùng.
