Vĩnh Hưng – phép thử lớn cho mô hình vốn tư nhân hạ tầng
Dự án Vĩnh Hưng Hà Nội là chương trình cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị trên diện tích 447 ha với tổng mức đầu tư dự kiến gần 186.000 tỷ đồng, nhằm xử lý đồng bộ các điểm nghẽn giao thông, hạ tầng xã hội và không gian công cộng, qua đó nâng cao chất lượng sống và năng lực chịu tải của khu vực phía Nam Thủ đô. Điểm đáng nói ở Vĩnh Hưng không chỉ là quy mô khổng lồ, mà là cách Hà Nội chấp nhận đặt cược vào vốn tư nhân hạ tầng như một lời giải cho bài toán ùn tắc giao thông Thủ đô và quá tải hạ tầng kéo dài. Sau 18 năm mở rộng địa giới, không gian phát triển đã rộng ra nhưng hệ thống đường sá, thoát nước, bãi đỗ xe và dịch vụ công vẫn ì ạch, khiến nhiều quy hoạch đẹp trên giấy không thể bước ra đời sống. Ở góc độ chính sách, Vĩnh Hưng là thông điệp rõ ràng: ngân sách công không thể một mình gánh những cuộc đại phẫu đô thị, và nếu không mở cửa cho dòng vốn tư nhân đủ lớn, Hà Nội sẽ tiếp tục bị kìm chân bởi những nút thắt hạ tầng cũ kỹ.
Khi ngân sách công “đuối sức” trước cuộc tái thiết 185.758 tỷ đồng
Dự án Vĩnh Hưng Hà Nội do Công ty TNHH Đầu tư Tập đoàn Mặt Trời (Sun Group) triển khai với tổng mức đầu tư 185.758 tỷ đồng trên quỹ đất 447 ha – con số cho thấy đây thuộc nhóm dự án hạ tầng và đô thị lớn nhất Thủ đô hiện nay. Với quy mô này, kỳ vọng vào ngân sách công là không thực tế: nguồn lực nhà nước phải chia sẻ cho hàng loạt nhu cầu cấp bách khác, từ y tế, giáo dục đến thích ứng biến đổi khí hậu. Thực tế Vĩnh Hưng từng là minh chứng cho sự bế tắc khi thiếu vốn: những khu nhà ở, công viên sinh thái hàng chục ha từng được kỳ vọng làm đẹp và làm giàu khu vực nhưng rồi bị đắp chiếu suốt nhiều năm, khiến quỹ đất bị đóng băng, môi trường sống suy giảm và cơ sở hạ tầng ngày càng quá tải. Câu chuyện này cho thấy nếu tiếp tục trông chờ vào đầu tư công, các điểm nghẽn sẽ chỉ phình to, còn người dân phải sống trong cảnh đường nhỏ, ngập nước, thiếu bãi đỗ xe và không gian xanh. Vì vậy, việc huy động vốn tư nhân hạ tầng không phải lựa chọn mang tính trang trí, mà là điều kiện tiên quyết để Hà Nội có thể thực hiện một cuộc tái cấu trúc đô thị quy mô lớn, thay vì những dự án chắp vá, manh mún.
Vốn tư nhân giải bài toán ùn tắc giao thông Thủ đô như thế nào?
Nếu chỉ mở rộng vài tuyến đường, Hà Nội sẽ tiếp tục rơi vào vòng luẩn quẩn: đường mới nhanh chóng lại tắc vì hạ tầng xung quanh không theo kịp. Dự án Vĩnh Hưng đi theo hướng ngược lại: dùng vốn tư nhân để tái cấu trúc toàn diện, từ mặt đường đến không gian ngầm và giao thông công cộng. Sau nhiều năm chậm tiến độ do vướng giải phóng mặt bằng, dự án mở rộng đường Lĩnh Nam đang được đẩy nhanh thi công như bước khởi đầu cho một mạng lưới kết nối mới. Quy hoạch lần này buộc phải giải quyết cùng lúc các nhu cầu cấp bách: chống ngập úng, bổ sung không gian đỗ xe ngầm, kết nối thuận tiện với giao thông công cộng, đồng thời nâng cao năng lực chịu tải của hạ tầng để sẵn sàng đáp ứng quy mô dân số ngày càng mở rộng. Không gian ngầm và giao thông công cộng được tính toán thông qua hệ thống bãi đỗ xe, tuynel kỹ thuật và định hướng kết nối 4 tuyến metro số 4, 8, 10, 15 theo quy hoạch. Nói cách khác, vốn tư nhân hạ tầng ở Vĩnh Hưng không chỉ đổ vào bê tông và nhựa đường, mà vào một cấu trúc giao thông đa tầng, nơi ô tô cá nhân không còn là lựa chọn duy nhất, và ùn tắc giao thông Thủ đô được xử lý từ gốc chứ không phải bằng vài nút thắt tạm thời.
Từ quỹ đất lãng phí đến hệ sinh thái đô thị sống được
Một trong những điểm thuyết phục nhất của dự án Vĩnh Hưng là cách nhìn lại bài toán sử dụng đất. Diện tích mặt nước cùng những khu đất từng bị lấn chiếm hoặc sử dụng sai mục đích sẽ nhường chỗ cho các công trình vì dân sinh như trường học, trạm y tế, công viên cây xanh, trung tâm thương mại, trung tâm văn hóa, thể thao… Hạ tầng xã hội dự kiến tăng khoảng 3,5 lần, từ 23,88 ha lên 83,68 ha, trong khi không gian cây xanh, công viên và thể dục thể thao đạt khoảng 42,5 ha, tăng khoảng 22 lần. Đây không chỉ là những con số đẹp trên bản vẽ. Khi hạ tầng chống ngập và không gian công cộng được chú trọng, điều kiện sống sẽ cải thiện rõ rệt, áp lực giao thông giảm và khả năng tiếp cận tiện ích hàng ngày tăng lên. Quy hoạch hướng tới bảo đảm cư dân tiếp cận công viên, sân chơi trong bán kính đi bộ 300-500 m – một tiêu chuẩn mà nhiều khu nội đô Hà Nội hiện nay còn xa mới đạt được. Nếu được triển khai đúng tiến độ và vận hành bài bản, Vĩnh Hưng có thể trở thành hình mẫu phát triển đô thị Hà Nội: không chạy theo mật độ xây dựng tối đa, mà ưu tiên một hệ sinh thái đô thị sống được, nơi chất lượng sống và bền vững dài hạn được đặt ngang hàng với lợi ích tài chính.
Điều kiện để vốn tư nhân trở thành động lực phát triển đô thị Hà Nội
Quy mô của cuộc tái thiết Vĩnh Hưng đòi hỏi năng lực tài chính, quản trị dự án và kinh nghiệm phát triển đô thị ở mức cao nhất – đây là ngưỡng mà không phải nhà đầu tư nào cũng có thể vượt qua. Những định hướng về giao thông, không gian xanh, hạ tầng xã hội chỉ có thể thành hình khi có một nhà đầu tư đủ uy tín và tiềm lực gánh vác, bảo đảm dự án được hiện thực hóa đúng tiến độ và vận hành bài bản sau khi hoàn thành. Tuy nhiên, vốn tư nhân hạ tầng không phải “cây đũa thần” tự động tạo ra đô thị tốt. Tái thiết đô thị thông qua nguồn vốn tư nhân chỉ đạt được mục tiêu khi có sự kết hợp chặt chẽ giữa năng lực quản trị công minh bạch, chiến lược đầu tư bài bản của doanh nghiệp và sự ủng hộ của cộng đồng cư dân. Cách tiếp cận tái định cư tại chỗ ở Vĩnh Hưng – với khoảng 7.250 hộ dân, tương đương 20.000 người, được bố trí tái định cư ngay trong phường – cho thấy nỗ lực giữ sinh kế, mối quan hệ cộng đồng và mạng lưới sinh kế quen thuộc cho người dân. Nếu Hà Nội biến Vĩnh Hưng thành một câu chuyện thành công, Thủ đô sẽ có thêm một công cụ mạnh mẽ để giải quyết ùn tắc giao thông, quá tải hạ tầng và những khu dân cư xuống cấp: đó là mô hình hợp tác công – tư dựa trên niềm tin, trách nhiệm và cùng chia sẻ lợi ích dài hạn.
