Thu nhập cao để cạnh tranh nhân tài
Chính sách thu hút chuyên gia của TP.HCM là gói đãi ngộ kết hợp hỗ trợ thu nhập, chăm lo đời sống và tạo điều kiện nghiên cứu nhằm mời gọi nhân lực chất lượng cao làm việc cho các nhiệm vụ trọng điểm của thành phố. HĐND TP.HCM vừa thông qua nghị quyết về cơ chế thu hút, trọng dụng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, người có tài năng. Điểm đáng chú ý là thành phố không còn dựa chủ yếu vào lời kêu gọi cống hiến: với một số nhóm như tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng, nhà khoa học trẻ tài năng và chuyên gia khoa học-công nghệ, khoản hỗ trợ ban đầu có thể đạt 531 triệu đồng/người; thu nhập hằng tháng trong nhóm nhân lực được tuyển theo hợp đồng dao động từ 106,2 đến 265,5 triệu đồng. Các nhóm chuyên gia, người tài còn lại có thể nhận hỗ trợ ban đầu 424,8 triệu đồng/người. Mức đãi ngộ chuyên gia này cao hơn khung thu nhập trước đó, thể hiện lựa chọn cạnh tranh bằng nguồn lực thay vì chỉ kỳ vọng vào sức hút của đô thị.
Cách tiếp cận ấy có lý do rõ ràng: TP.HCM muốn bổ sung nhân lực cho các động lực tăng trưởng mới và những công trình khó, nơi thiếu chuyên môn có thể kéo dài tiến độ. Nhu cầu đăng ký thu hút nhân lực năm 2026 là 43 người, gồm 39 chuyên gia, ba người có tài năng đặc biệt và một kiến trúc sư trưởng dự án. Quy mô tuyển chọn chưa lớn, nhưng việc xác định nhóm đối tượng và trả thu nhập theo yêu cầu nhiệm vụ cho thấy thành phố đang nhắm đến năng lực giải quyết bài toán cụ thể, không chỉ bằng cấp. Hiệu quả cuối cùng vì vậy cần được đánh giá qua kết quả công việc, mức độ chuyển giao tri thức và tác động của các dự án, thay vì chỉ nhìn vào mức hỗ trợ cao.
Đãi ngộ mở rộng từ công việc đến gia đình
Thu nhập cao khó giữ người nếu chuyên gia phải tự xoay xở với nhà ở, sức khỏe và việc học của con. Nghị quyết vì thế bổ sung các hỗ trợ thiết thực: thành phố có thể bố trí nhà ở công vụ hoặc nhà ở chuyên gia; người đủ điều kiện nhưng không được bố trí chỗ ở có thể nhận hỗ trợ tiền thuê thực tế tối đa 21,24 triệu đồng/người/tháng, kèm hợp đồng và chứng từ hợp lệ. Chuyên gia còn được hỗ trợ chi phí khám, chăm sóc sức khỏe tự nguyện tại cơ sở y tế công lập, tối đa bằng một tháng thu nhập theo hợp đồng mỗi năm; gia đình được hỗ trợ tối đa bằng hai tháng thu nhập theo hợp đồng mỗi năm. Đây là điểm mạnh đáng kể của chính sách: nó nhìn việc thu hút nhân tài như quyết định của cả gia đình, chứ không chỉ là một hợp đồng lao động.
Vợ hoặc chồng, con dưới 18 tuổi cư trú hợp pháp tại Việt Nam được hỗ trợ tìm trường trong hệ thống giáo dục công lập do thành phố quản lý; người thân cũng có thể được tạo điều kiện tiếp cận cơ hội việc làm phù hợp. Về công việc, chuyên gia được tiếp cận phòng thí nghiệm, cơ sở dữ liệu, thư viện và hạ tầng phục vụ nghiên cứu; nguồn lực, trang thiết bị được xem xét theo quy định. Những hỗ trợ này có ý nghĩa vì nhà khoa học cần cả môi trường làm việc lẫn sự ổn định ngoài công sở. Tuy nhiên, điều khoản “xem xét” cũng khiến khâu thực thi trở nên quan trọng: thành phố cần bảo đảm việc bố trí cơ sở vật chất kịp thời, minh bạch để cam kết hỗ trợ nghiên cứu không dừng ở văn bản.
Chuyên gia nông nghiệp có cơ chế tuyển riêng
Bên cạnh chính sách chung, TP.HCM đang mở một nhánh tuyển chọn dành cho chuyên gia nông nghiệp công nghệ cao. Kế hoạch của Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao hướng đến chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước tham gia các dự án nghiên cứu, phát triển công nghệ; năm 2026 chương trình tuyển cho chín vị trí. Mức hỗ trợ ban đầu là 100 triệu đồng khi ký hợp đồng, thu nhập hằng tháng từ 50 đến 100 triệu đồng tùy vị trí và chuyên môn. Đây là gói riêng có mức thu nhập thấp hơn trần của chính sách nhân lực chất lượng cao nói chung, nhưng được thiết kế sát với lĩnh vực và nhiệm vụ cụ thể. Chuyên gia nông nghiệp được khuyến khích nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và có thể nhận khoản khuyến khích theo công trình; với công trình cá nhân, mức tính bằng 5% kinh phí ngân sách thành phố chi trả, tối thiểu 50 triệu đồng/người/công trình.
Chương trình còn cho phép hỗ trợ tối đa 50% chi phí thuê nhà, không quá 7 triệu đồng/tháng, đồng thời xem xét phương tiện đi lại, điều kiện làm việc và quyền hưởng phần lợi nhuận từ thương mại hóa sản phẩm trí tuệ theo quy định. Ứng viên cần có chuyên môn, kinh nghiệm và thành tích nghiên cứu phù hợp; thời hạn tiếp nhận hồ sơ là trong vòng 30 ngày kể từ ngày đăng thông báo. Cơ chế này đáng chú ý vì gắn đãi ngộ với sản phẩm và khả năng ứng dụng, thay vì chỉ trả lương để thu hút danh tiếng. Thành phố sẽ cần đánh giá công trình bằng tiêu chí rõ ràng và tạo đường đi từ nghiên cứu đến sản xuất; nếu không, khoản khuyến khích khó chuyển thành năng lực nông nghiệp công nghệ cao bền vững.
Thước đo là kết quả, không phải mức chi
TP.HCM đang đặt cược vào một tổ hợp chính sách khá toàn diện: thu nhập cạnh tranh để mời gọi, hỗ trợ đời sống để giữ chân và hạ tầng để chuyên gia làm được việc. Hướng đi này thuyết phục hơn việc chỉ tăng lương, bởi chuyên gia thường cân nhắc cả quyền tự chủ nghiên cứu, điều kiện gia đình và khả năng đưa kết quả vào thực tiễn. Song đãi ngộ chuyên gia chỉ tạo giá trị công khi đi cùng mục tiêu đầu ra, quy trình tuyển chọn công bằng và cơ chế đánh giá minh bạch. Thành phố nên công khai các nhiệm vụ, tiến độ và kết quả ứng dụng, đồng thời rà soát xem nguồn lực hỗ trợ có thực sự giúp rút ngắn thời gian triển khai hay tăng năng lực cho đội ngũ tại chỗ. Kết luận, TP.HCM đã đưa ra lời mời đủ mạnh; khả năng giữ người và tạo đột phá sẽ được quyết định bởi chất lượng môi trường làm việc và những kết quả đo đếm được.
