DPPA: cầu nối giữa bên mua điện và nhà phát triển dự án
Mua bán điện trực tiếp (DPPA) là cơ chế cho phép doanh nghiệp mua điện từ nhà phát điện tái tạo theo hợp đồng riêng, qua lưới điện quốc gia hoặc ngoài lưới truyền tải công cộng, thay vì chỉ dựa vào hợp đồng cung cấp điện thông thường. Cơ chế này đang trở thành một mắt xích quan trọng trong câu chuyện đầu tư năng lượng tái tạo: nó kết nối nhu cầu điện sạch của doanh nghiệp với đầu ra và khả năng huy động vốn của dự án. Việt Nam đang có lợi thế rõ rệt khi BloombergNEF ghi nhận khoảng 4,2 tỷ USD vốn đầu tư vào năng lượng tái tạo trong nửa đầu năm 2026, gấp bốn lần cùng kỳ và đưa cả nước trở lại vị trí dẫn đầu Đông Nam Á sau khoảng năm năm. Tuy nhiên, con số ấy không phải bảo đảm cho đà tăng trưởng lâu dài. Muốn giữ sức hút, thị trường cần biến sự quan tâm của nhà đầu tư thành hợp đồng khả thi và doanh thu có thể dự tính.
Tín hiệu từ giao dịch thực tế, không chỉ là kỳ vọng
Điểm đáng chú ý của DPPA tại Việt Nam là cơ chế đã bắt đầu đi từ quy định sang giao dịch. Từ ngày 1 tháng 6, Samsung Electronics Việt Nam tại Thái Nguyên mua điện tái tạo qua lưới quốc gia, với nguồn cung từ Nhà máy Điện mặt trời Đức Huệ 2 ở Tây Ninh. Nhà máy có công suất thiết kế 49 MWp, tương đương 41,4 MWac, và giao dịch này mở thêm lựa chọn điện sạch cho doanh nghiệp sản xuất. Tính đến ngày 14 tháng 10 năm 2026, các thỏa thuận mua bán điện sạch đạt tổng công suất khoảng 300 MW; trong đó, khoảng 250 MW thuộc các dự án đã khởi công và ký thỏa thuận sơ bộ nhưng chưa hoàn tất hợp đồng chính thức. Khoảng cách giữa thỏa thuận sơ bộ và hợp đồng hoàn chỉnh nhắc rằng thị trường còn ở giai đoạn định hình. Dẫu vậy, một giao dịch vận hành được có sức nặng hơn nhiều lời hứa: nó cho thấy doanh nghiệp có thể tham gia tạo đầu ra cho dự án tái tạo.
Vì sao DPPA có thể kéo thêm vốn tư nhân
Với nhà đầu tư, một dự án có người mua điện theo hợp đồng sẽ dễ xây dựng kế hoạch doanh thu và thuyết phục bên cấp vốn hơn dự án phải trông chờ vào đầu ra chưa chắc chắn. Đây là lý do BloombergNEF xem việc mở rộng hợp đồng trực tiếp với nhà phát điện là động lực quan trọng để huy động vốn tư nhân. Mối liên hệ không dừng ở lợi ích của doanh nghiệp và nhà phát triển: thêm nguồn điện gió, mặt trời hoặc sinh khối trong nước cũng có thể giảm mức phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu. DPPA vì thế có tiềm năng hỗ trợ an ninh nguồn cung, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận điện sạch cho các cơ sở chế biến và sản xuất. Nhưng không nên xem cơ chế này như chiếc công tắc tự động làm vốn đổ vào. Nhà mua điện cần giá và điều khoản có thể tính toán; nhà đầu tư cần doanh thu đủ rõ để cam kết vốn dài hạn. Thiếu một trong hai, giao dịch khó mở rộng.
Điều kiện để vị thế dẫn đầu trở thành lợi thế bền vững
Khung DPPA hiện được thực hiện theo Nghị định 57/2025, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 243/2026. Với hình thức qua lưới quốc gia, các nhà phát điện gió, mặt trời hoặc sinh khối có công suất từ 10 MW trở lên có thể tham gia khi đáp ứng điều kiện quy định. Bước tiếp theo không chỉ là mở rộng phạm vi cơ chế, mà là làm cho giao dịch dễ dự báo hơn. BloombergNEF khuyến nghị minh bạch hóa phí sử dụng lưới và các khoản thanh toán, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp gộp nhu cầu điện từ nhiều cơ sở ở các địa điểm khác nhau. Đây là những việc thiết thực: chi phí rõ ràng giúp hai bên định giá rủi ro, còn gộp nhu cầu có thể làm tăng quy mô giao dịch. Việt Nam đã có vị trí dẫn đầu về thu hút vốn năng lượng tái tạo; giữ được vị trí ấy phụ thuộc vào việc xây dựng một thị trường điện sạch đủ minh bạch, linh hoạt và đáng tin cậy. DPPA có thể mở cánh cửa, nhưng chất lượng luật chơi mới quyết định dòng vốn có ở lại hay không.
