Một đô thị đa cực trên không gian gần 47.000 ha
Đô thị trung tâm phía Bắc là khu vực được Thái Nguyên nghiên cứu quy hoạch đến năm 2050 nhằm hình thành một trung tâm đô thị đa cực, kết nối vùng và hỗ trợ giao thương giữa Hà Nội với Trung du và miền núi phía Bắc. Ngày 8/11, phường Bắc Kạn tổ chức hội nghị lấy ý kiến về dự thảo phương án quy hoạch chung này.
Phạm vi nghiên cứu rộng khoảng 46.765,13 ha, bao trùm toàn bộ địa giới hai phường Bắc Kạn, Đức Xuân và ba xã Phong Quang, Phủ Thông, Cẩm Giàng. Quy mô ấy cho thấy đây không chỉ là câu chuyện mở rộng lõi đô thị, mà là sắp xếp lại một vùng có cả khu dân cư, tiềm năng du lịch, công nghiệp và logistics. Năm 2025, khu vực có 71.629 người; 61,1% tập trung ở lõi Bắc Kạn – Đức Xuân.
Động lực lập quy hoạch đến từ không gian tỉnh được mở rộng sau sáp nhập Thái Nguyên và Bắc Kạn, đồng thời chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong bối cảnh đó, việc lấy ý kiến nhằm rà soát hiện trạng và bảo đảm phương án thống nhất với định hướng không gian đô thị giai đoạn mới.
CT.07, Quốc lộ 3 và Quốc lộ 3B là trục tạo vai trò giao thương
Điểm đáng chú ý của quy hoạch Thái Nguyên là đặt giao thông vào vị trí định hình vai trò đô thị, thay vì chỉ xem đây là hạng mục hạ tầng đi kèm. Đô thị trung tâm phía Bắc được xác định là một trong bốn trung tâm đô thị lớn của tỉnh, đồng thời là đầu mối giao thương và cửa ngõ kết nối Hà Nội với vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Lợi thế kết nối được đặt trên các tuyến huyết mạch gồm cao tốc Hà Nội – Thái Nguyên – Bắc Kạn – Cao Bằng (CT.07), Quốc lộ 3 và Quốc lộ 3B. Dự thảo còn đề cập Quốc lộ 280, cùng yêu cầu hoàn thiện mạng lưới giao thông nội vùng và liên vùng. Nếu các tuyến này được nâng cấp đồng bộ, cư dân có thể hưởng lợi từ đi lại thuận tiện hơn, còn doanh nghiệp có thêm điều kiện vận chuyển hàng hóa và tiếp cận các điểm dịch vụ.
Tuy vậy, gọi một đô thị là đầu mối giao thương không thể chỉ dựa vào vị trí trên bản đồ. Kết nối từ các xã, phường tới cửa ngõ cao tốc, chất lượng đường nội vùng và khả năng phối hợp giữa các trục mới là những yếu tố quyết định liệu lợi thế giao thông có chuyển thành hoạt động kinh tế thực chất hay không.
Cấu trúc đa cực phải gắn với nhu cầu sống hằng ngày
Phương án đề xuất chuyển từ đô thị phát triển tuyến tính sang cấu trúc đa cực gắn với các cửa ngõ cao tốc. Các cực chính gồm lõi Bắc Kạn – Đức Xuân, cực đối trọng phía Bắc tại Phủ Thông – Cẩm Giàng, cực dịch vụ du lịch tại Phong Quang cùng các trung tâm công nghiệp và logistics. Cách tổ chức này có lý nếu giúp hoạt động và dịch vụ lan tỏa khỏi khu vực lõi, thay vì dồn thêm áp lực lên nơi đang tập trung phần lớn dân số.
Nhưng quy hoạch chỉ thuyết phục khi người dân nhìn thấy lợi ích ngoài những tuyến đường mới. Tại cuộc làm việc ngày 5/11 với Thường trực Tỉnh ủy Thái Nguyên về định hướng công nghiệp, giao thông, dịch vụ, du lịch và văn hóa, Đại tướng Phan Văn Giang nhấn mạnh phát triển công nghiệp phải gắn với chất lượng sống, thiết chế văn hóa, không gian vui chơi và tiềm năng du lịch hồ Núi Cốc, hồ Ba Bể.
Đây là phép thử quan trọng cho các cực phát triển: dịch vụ, việc làm và không gian công cộng có đến gần cư dân hay không. Các ý kiến tại hội nghị cũng đề nghị làm rõ kết nối hạ tầng kỹ thuật, tiêu thoát nước và bảo vệ hành lang sinh thái sông Cầu. Những vấn đề này không nên bị xem là phần phụ của quy hoạch giao thông.
Một mắt xích trong mục tiêu mở rộng không gian và thu hút đầu tư
Định hướng đô thị phía Bắc nằm trong mục tiêu phát triển đô thị theo cấu trúc ba trung tâm, mở rộng không gian và tăng cường liên kết vùng của tỉnh. Quy mô nghiên cứu gần 47.000 ha vì thế mang ý nghĩa tổ chức lại các quan hệ giữa đô thị, giao thông và các khu vực kinh tế, chứ không đơn thuần là một bản vẽ phát triển xây dựng.
Tỉnh đặt mục tiêu thu hút tổng vốn đầu tư khoảng 30 tỉ USD vào năm 2030, trong bối cảnh các khu công nghiệp đang hoạt động có tỷ lệ lấp đầy khoảng 95% và địa phương dự kiến mở rộng thêm khu công nghiệp. Mục tiêu này làm tăng yêu cầu về hạ tầng liên kết và chất lượng không gian đô thị: giao thông phải hỗ trợ sản xuất, logistics phải kết nối được với các trục chính, còn môi trường sống cần đủ sức giữ chân lao động và nhà đầu tư.
Bước tiếp theo là đơn vị tư vấn chỉnh sửa, hoàn thiện phương án theo góp ý trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt. Vì vậy, giá trị của quy hoạch Thái Nguyên sẽ không được đo bằng diện tích lớn hay số cực phát triển được gọi tên, mà bằng mức độ kết nối thực tế, khả năng bảo vệ môi trường và lợi ích đến được với cư dân.
