Bắt đầu bằng thói quen dừng lại trước khi tin
Kỹ năng an toàn số là khả năng nhận biết rủi ro, kiểm chứng nội dung và chủ động giữ an toàn cho bản thân khi dùng internet. Đây là điều trẻ cần học trước khi tự đăng bài, tham gia nhóm hoặc trò chuyện với người lạ trên mạng. Phụ huynh và giáo viên có thể bắt đầu bằng những tình huống gần gũi: một tin gây sốc trong nhóm lớp, lời mời kết bạn từ tài khoản không quen, hay lời thúc giục chia sẻ ngay. Trẻ cần biết rằng số lượt thích hoặc nhiều bình luận đồng tình không chứng minh nội dung là đúng. Hãy tập cho trẻ dừng lại, hỏi người lớn đáng tin cậy khi phân vân và không chia sẻ vội. Với tài khoản VNeID mức 2, trẻ từ đủ 6 đến dưới 14 tuổi cần có thẻ căn cước còn hiệu lực; cha mẹ hoặc người giám hộ đưa trẻ đi xác thực và dùng số điện thoại chính chủ của người đại diện.
Nhận diện giả mạo và kiểm chứng trước khi chia sẻ
Khi trẻ gặp một bài đăng lan truyền nhanh, hãy hướng dẫn trẻ hỏi: Ai đưa ra thông tin? Lập luận có hợp lý không? Người đăng muốn mình tin điều gì, và vì sao? Đó là cách kiểm chứng thông tin trước khi bình luận hay gửi tiếp cho bạn bè. Trẻ cũng nên xem lịch sử hoạt động, cách tương tác và dấu hiệu bất thường của tài khoản, nhưng đừng kết luận danh tính chỉ từ ảnh đại diện hay giọng điệu giống người quen. Một tài khoản có ảnh, bài đăng và cách trò chuyện trông đáng tin vẫn có thể không thuộc về người mà trẻ nghĩ. Nhiều bình luận cùng chiều cũng không đồng nghĩa với nhiều người độc lập đang ủng hộ ý kiến ấy. Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu cảnh báo rằng không nên xem các bình luận giống nhau là bằng chứng đủ để kết luận có chiến dịch thao túng.
Thực hành một quy trình an toàn, kể cả với tài khoản định danh
Một quy trình rõ ràng giúp trẻ quen kiểm tra trước khi thao tác. Với việc kích hoạt VNeID mức 2 cho trẻ đủ 6 đến dưới 14 tuổi, cần hoàn thành xác thực trực tiếp trước; chỉ kích hoạt tại nhà sau khi có thông báo phê duyệt. Người đại diện nên chuẩn bị thông tin của trẻ và dùng đúng số điện thoại đã khai báo.
- Mở VNeID ở màn hình chưa đăng nhập và chọn chức năng kích hoạt tài khoản định danh điện tử.
- Nhập số định danh cá nhân của trẻ cùng số điện thoại đã đăng ký với cơ quan Công an, rồi gửi yêu cầu.
- Nhận mã OTP qua tin nhắn SMS và nhập mã vào ứng dụng để xác thực.
- Tạo mật khẩu theo yêu cầu và mã passcode sáu chữ số; tránh dùng dãy số dễ đoán.
- Chọn hai câu hỏi bảo mật, nhập câu trả lời rồi xác nhận để hoàn tất kích hoạt.
Hai lỗi thường gặp là nhập nhầm số căn cước của cha mẹ thay vì số của trẻ, hoặc dùng số điện thoại khác với số đã khai báo khi đăng ký. Không đưa OTP, mật khẩu hay mã bảo mật cho người lạ tự nhận hỗ trợ.
Giữ kín thông tin và tìm người lớn khi có dấu hiệu lạ
Để bảo vệ thông tin cá nhân, hãy cùng trẻ thống nhất những điều không gửi cho người chưa xác minh được danh tính: thông tin định danh, mật khẩu, mã xác thực và dữ liệu riêng tư. Cần cảnh giác nếu ai đó thúc giục trẻ chống đối gia đình, giữ bí mật với người thân, chuyển sang nhắn riêng, cung cấp thông tin cá nhân hoặc hẹn gặp trực tiếp. Dạy trẻ không đáp lại áp lực bằng cách làm theo cho xong; thay vào đó, dừng cuộc trò chuyện, lưu lại nội dung đáng lo và báo ngay cho người lớn đáng tin cậy. Đây là cách bảo vệ trẻ em trực tuyến thiết thực hơn việc chỉ cấm dùng điện thoại: người lớn đồng hành, hướng dẫn cách sử dụng mạng xã hội và chú ý những thay đổi trong nhận thức, hành vi của trẻ. Kỹ năng tự bảo vệ giúp trẻ bình tĩnh trước hiệu ứng đám đông và nhận ra dấu hiệu lừa đảo. Việc này đáng làm từ sớm; điều quan trọng là trẻ biết có thể tìm đến người lớn mà không sợ bị trách mắng.
