Đối thoại phải dẫn tới dự án có thể triển khai
Hợp tác năng lượng Việt Nhật là sự phối hợp giữa chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức tài chính hai nước nhằm phát triển nguồn cung, huy động vốn và đưa công nghệ vào các dự án năng lượng cụ thể. Giá trị của hợp tác này sẽ được đo bằng tiến độ tháo gỡ vướng mắc và năng lực cung cấp điện, nhiên liệu ổn định, chứ không chỉ bằng những cam kết tại bàn họp. Áp lực là rõ ràng: mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đến năm 2030 kéo theo nhu cầu năng lượng lớn, trong khi Việt Nam còn phải bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0. Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành nghiên cứu tháo gỡ khó khăn tại một số dự án điện khí có doanh nghiệp Nhật tham gia, trong đó có LNG Thái Bình và Ô Môn II, đồng thời khuyến khích đầu tư vào năng lượng tái tạo. Hướng đi này đúng, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc biến chỉ đạo thành trách nhiệm, đầu mối và tiến độ xử lý cụ thể.
Idemitsu Kosan: công nghệ phải đi cùng đầu tư dài hạn
Cuộc tiếp Phó Chủ tịch điều hành kiêm Giám đốc điều hành Idemitsu Kosan Atsuhiko Hirano cho thấy hợp tác năng lượng không chỉ xoay quanh nhà máy điện. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đề nghị doanh nghiệp phối hợp bảo đảm nguồn dầu thô ổn định cho Nghi Sơn, nghiên cứu trung tâm dự trữ dầu thô và nâng hiệu quả vận hành. Đây là những việc gắn trực tiếp với khả năng duy trì nguồn cung xăng dầu cho người dân, thay vì để an ninh năng lượng chỉ là mục tiêu trên giấy. Idemitsu Kosan đã hoạt động tại Việt Nam từ năm 1989, hiện có 7 mảng kinh doanh và khoảng 2.000 lao động. Tập đoàn được khuyến khích xem xét mở rộng đầu tư vào thăm dò, khai thác dầu khí, năng lượng tái tạo, nhiên liệu sinh học và giải pháp giảm phát thải; đồng thời chia sẻ công nghệ, phát triển nhân lực và cải thiện hoạt động sản xuất. Việc nhà máy Nghi Sơn có dấu hiệu cải thiện kết quả trong năm 2026 tạo cơ sở cho hợp tác tiếp tục, nhưng không thay thế yêu cầu về vận hành hiệu quả và nguồn nguyên liệu ổn định.
Mizuho và bài toán vốn cho nguồn điện
Ngày 3/11 tại Hà Nội, Phó Tổng giám đốc EVN Nguyễn Đình Phước làm việc với lãnh đạo Ngân hàng Mizuho về nhu cầu vốn cho nguồn điện, lưới điện và phương án tài chính cho các dự án của tập đoàn. Danh mục EVN quan tâm gồm pin lưu trữ năng lượng, mở rộng thủy điện, phát triển điện khí LNG và nâng cấp hệ thống xử lý khí thải ở các nhà máy nhiệt điện hiện hữu. Đây là những nhu cầu khác nhau về quy mô, tiến độ và rủi ro, nên một cấu trúc tài trợ chung khó đáp ứng hiệu quả. EVN muốn thu xếp nguồn vốn dài hạn; Mizuho đề xuất nghiên cứu phối hợp với Vietcombank, kết hợp vốn đồng Việt Nam trong nước với nguồn ngoại tệ từ thị trường quốc tế. Hai bên thống nhất tiếp tục trao đổi về phương án tài trợ phù hợp. Cách phối hợp này có thể mở rộng lựa chọn vốn đầu tư năng lượng, nhưng cần gắn mỗi phương án với dòng tiền và tiến độ thực tế của dự án. Nếu nguồn vốn được thiết kế đúng, các dự án có cơ hội tiến triển mà không phụ thuộc vào một kênh huy động duy nhất.
Từ cam kết sang năng lực cung ứng
Ba hướng đối thoại—tháo gỡ dự án điện khí, tăng hợp tác đầu tư và công nghệ với Idemitsu Kosan, cùng tìm nguồn vốn cho EVN—bổ trợ cho nhau. Nhưng chỉ tháo gỡ thủ tục mà thiếu vốn thì dự án vẫn đình trệ; chỉ có vốn mà thiếu công nghệ, nguồn nhiên liệu và năng lực vận hành thì hiệu quả dài hạn cũng khó bảo đảm. Bước tiếp theo cần là tiến độ xử lý rõ ràng cho LNG Thái Bình và Ô Môn II, đồng thời duy trì trao đổi giữa EVN, Mizuho và Vietcombank về cấu trúc tài trợ phù hợp. Với Idemitsu Kosan, trọng tâm nên là bảo đảm nguồn dầu thô cho Nghi Sơn, cải thiện hiệu quả và chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực năng lượng mới. Hợp tác năng lượng Việt Nhật sẽ có ý nghĩa nhất khi những cuộc gặp cấp cao tạo ra công trình vận hành được, nguồn cung đáng tin cậy và năng lực công nghệ có thể duy trì tại Việt Nam.
