Gỡ vướng dự án là phép thử của hợp tác điện khí
Hợp tác điện khí Việt Nhật là nỗ lực phối hợp giữa Chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức tài chính hai nước để tháo gỡ dự án, bảo đảm nguồn cung năng lượng và huy động vốn, công nghệ cho quá trình chuyển dịch năng lượng. Đây không còn là câu chuyện chỉ dừng ở cam kết đầu tư: khả năng đưa các dự án vào triển khai sẽ cho thấy hợp tác có tạo ra nguồn điện đúng lúc hay không. Chính phủ Việt Nam đã chỉ đạo các bộ, ngành nghiên cứu tháo gỡ khó khăn tại những dự án điện khí có doanh nghiệp Nhật tham gia, trong đó có LNG Thái Bình và Ô Môn II. Định hướng này đáp ứng sức ép nhu cầu điện gia tăng khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đến năm 2030. Tuy nhiên, chỉ đạo nghiên cứu mới là bước đầu; điều doanh nghiệp và người dân cần thấy tiếp theo là vướng mắc được xử lý với trách nhiệm và tiến độ rõ ràng. Nếu các dự án tiếp tục đình trệ, lợi ích của nguồn vốn và kinh nghiệm Nhật Bản sẽ khó chuyển thành nguồn điện thiết thực.
Idemitsu Kosan: đầu tư phải đi cùng an ninh nguồn cung và công nghệ
Trong cuộc tiếp ông Atsuhiko Hirano, lãnh đạo Idemitsu Kosan, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa ghi nhận đóng góp của tập đoàn tại Liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn, vừa đặt ra yêu cầu cụ thể: duy trì nguồn dầu thô ổn định và nghiên cứu khả năng phát triển trung tâm dự trữ dầu thô tại khu vực này. Đây là hướng tiếp cận đúng: đầu tư năng lượng chỉ có ý nghĩa bền vững khi giúp giảm rủi ro nguồn cung, chứ không chỉ mở rộng danh mục dự án. Idemitsu hiện có bảy mảng kinh doanh tại Việt Nam, chủ yếu liên quan đến năng lượng, với khoảng 2.000 lao động; Việt Nam cũng là một trong những thị trường nước ngoài lớn nhất của tập đoàn. Phạm vi hiện diện ấy tạo cơ sở để mở rộng hợp tác sang thăm dò, khai thác dầu khí, năng lượng tái tạo, nhiên liệu sinh học và giải pháp giảm phát thải. Việt Nam đồng thời cần doanh nghiệp chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ hoàn thiện chính sách và thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nhất là ở các lĩnh vực mới như điện hạt nhân và điện gió ngoài khơi.
Vốn dài hạn cần khớp với nhu cầu của ngành điện
Cuộc làm việc ngày 3/11 tại Hà Nội giữa Phó Tổng giám đốc EVN Nguyễn Đình Phước và lãnh đạo Ngân hàng Mizuho cho thấy hợp tác năng lượng còn phụ thuộc vào cách thu xếp vốn, không chỉ vào quyết tâm đầu tư. EVN nêu nhu cầu huy động vốn cho pin lưu trữ, mở rộng thủy điện, phát triển điện khí LNG và nâng cấp xử lý khí thải tại các nhà máy nhiệt điện hiện hữu. Với những dự án khác nhau về quy mô và tiến độ, một phương án tài chính chung khó đáp ứng đầy đủ; nguồn vốn cần được thiết kế theo đặc thù từng dự án. Mizuho đề xuất nghiên cứu phối hợp với Vietcombank, kết hợp nguồn vốn trong nước bằng đồng Việt Nam với khả năng tiếp cận tài chính quốc tế. Hai bên thống nhất tiếp tục trao đổi, nghiên cứu phương án tài trợ phù hợp với nhu cầu đầu tư của EVN. Đây là bước thực tế để đa dạng hóa nguồn vốn, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc chuyển thảo luận thành kế hoạch tài trợ gắn với tiến độ dự án. Điện khí Việt Nhật vì thế cần được nhìn như một chuỗi liên kết: tháo gỡ thủ tục, vốn dài hạn, công nghệ và năng lực bảo đảm nhiên liệu.
Kết quả phải đo bằng dự án và lợi ích thiết thực
Các trao đổi với Idemitsu Kosan và Mizuho mở rộng hợp tác từ nguồn cung dầu thô, dự án điện khí đến tài chính cho nguồn và lưới điện. Nhưng cuộc gặp tự nó không bảo đảm có thêm điện, nhiên liệu ổn định hay công nghệ được tiếp nhận trong nước. Chính phủ cần biến chỉ đạo tháo gỡ thành tiến độ minh bạch; doanh nghiệp cần gắn đầu tư với hiệu quả vận hành, đào tạo nhân lực và chia sẻ năng lực kỹ thuật. Với người dân và nền kinh tế, lợi ích dễ nhận thấy nhất là giảm nguy cơ thiếu điện và xăng dầu khi nhu cầu tăng. Idemitsu Kosan dự kiến tiếp tục trao đổi với Petrovietnam và các đối tác về nâng cao hiệu quả Nghi Sơn, bảo đảm dầu thô ổn định và nghiên cứu hợp tác phát triển trung tâm dự trữ dầu thô. EVN và Mizuho cũng sẽ tiếp tục nghiên cứu phương án tài trợ. Kết luận cần rõ ràng: hợp tác năng lượng Việt Nam–Nhật Bản chỉ tạo giá trị lâu dài khi vốn đi vào dự án khả thi, chuyển giao công nghệ được thực hiện và an ninh nguồn cung được củng cố.
