Hai con đường tự điều trị, cùng rủi ro khó lường
Tổn thương gan do tự dùng sản phẩm giảm cân hoặc truyền dịch là tình trạng có thể xảy ra khi các sản phẩm không rõ thành phần hay quy trình sử dụng gây hại cho cơ thể, đặc biệt nếu không có bác sĩ đánh giá và theo dõi. Hai ca bệnh dưới đây cho thấy lời quảng cáo “giảm cân nhanh” hay “thải độc gan” không phải bằng chứng an toàn. Một cô gái 19 tuổi bị tổn thương tế bào gan cấp sau khoảng bốn tuần dùng thuốc giảm cân mua trên mạng. Một phụ nữ 51 tuổi suy đa tạng sau khi tự truyền glutathione tại nhà và phải hồi sức tích cực. Đây không phải lý do để quy mọi biến cố cho một sản phẩm cụ thể khi chưa có kết luận đầy đủ; nhưng chúng là cảnh báo rõ ràng rằng tự điều trị có thể khiến người dùng đối mặt với nguy cơ nghiêm trọng, trong khi trì hoãn thăm khám làm mất thời gian xử trí.
Thuốc giảm cân trên mạng và dấu hiệu tổn thương gan
Cô gái được đưa vào cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh ở TP.HCM sau khoảng bốn tuần dùng các sản phẩm thảo dược quảng cáo giảm cân trên mạng. Cô đau dữ dội vùng thượng vị, buồn nôn, da đổi màu, đau ngực và khó thở. Xét nghiệm cho thấy men gan AST/ALT khoảng 600 U/L, cao gấp 15 lần mức bình thường 20–40 U/L của bệnh viện. Các xét nghiệm viêm gan A, B, C, E và viêm gan tự miễn đều âm tính; bác sĩ chẩn đoán tổn thương tế bào gan cấp, nghi do thuốc. Trước đó, cô gặp chán ăn, chóng mặt, khô miệng, đau đầu và tiêu chảy. Sau điều trị hỗ trợ chức năng gan, men gan ổn định; một tháng sau, cô giảm 4 kg và men gan trở về ngưỡng an toàn theo thông tin bệnh viện. Câu chuyện cho thấy giảm cân nhanh không chứng minh sản phẩm an toàn: thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc có thể chứa chất gây hại hoặc không được phép sử dụng.
Truyền glutathione không phải cách thải độc gan
Người phụ nữ 51 tuổi ở Hà Nội có tiền sử viêm gan B nhiều năm nhưng chưa điều trị thuốc kháng virus. Từ ngày 27/9 đến 3/10, bà tự truyền glutathione tại nhà với mục đích “thải độc gan”. Khoảng một giờ sau lần truyền ngày 3/10, bà rét run, sốt cao và đau bụng quanh rốn; sau đó tụt huyết áp và phải cấp cứu trong tình trạng nguy kịch. Bác sĩ ghi nhận nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi, suy gan, suy thận và rối loạn chức năng nhiều cơ quan trên nền viêm gan B mạn tính. Bà được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương ngày 14/10 để tiếp tục điều trị, cần thở máy, thuốc vận mạch và lọc máu liên tục; sau khoảng 10 ngày, nhiễm khuẩn được kiểm soát và chức năng gan, thận cải thiện. Bác sĩ lưu ý nhiễm khuẩn liên quan tiêm truyền là một yếu tố cần xem xét; không thể xem biến cố này là bằng chứng rằng glutathione luôn gây suy đa tạng.
Dù vậy, truyền dịch không phải thủ thuật chăm sóc sức khỏe vô hại để tự làm tại nhà. Truyền glutathione hoặc sản phẩm được quảng cáo “bổ gan”, “thải độc” có thể gây phản ứng quá mẫn, sốc phản vệ, nhiễm khuẩn hay quá tải dịch. Người mắc viêm gan B càng không nên dựa vào các lời quảng cáo thay cho khám chuyên khoa, theo dõi định kỳ và điều trị kháng virus khi bác sĩ chỉ định. Truyền dịch cần có chỉ định phù hợp, được thực hiện tại cơ sở y tế đủ điều kiện và có nhân viên chuyên môn cùng phương tiện cấp cứu.
Khi nào cần đi khám và nên làm gì thay vì tự thử?
Đau bụng dữ dội, buồn nôn, tiêu chảy hoặc da đổi màu sau khi dùng sản phẩm giảm cân hay truyền dịch cần được đánh giá y tế kịp thời. Sốt, rét run, vàng da, khó thở hoặc choáng cũng là những dấu hiệu cần cấp cứu, không nên chờ xem triệu chứng có tự hết hay không. Hãy ngừng tự sử dụng sản phẩm, ghi lại tên hoặc giữ bao bì nếu có, đồng thời nói rõ với nhân viên y tế thời điểm và cách dùng. Đừng tự truyền dịch, tự mua thuốc “thải độc gan” hay tiếp tục sản phẩm chỉ vì được quảng cáo là thảo dược. Người muốn giảm cân nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá sức khỏe và lựa chọn hướng điều trị phù hợp; người có bệnh gan mạn tính cần được theo dõi chuyên khoa thay vì tìm cách tự xử lý.
Thông điệp từ hai ca bệnh rất rõ: đừng đánh đổi chức năng gan và tính mạng để theo đuổi lời hứa giảm cân nhanh hoặc thải độc tại nhà. Không tự dùng thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc, cũng không tự truyền glutathione hay bất kỳ dịch truyền nào khi chưa được bác sĩ đánh giá. Khi có triệu chứng bất thường, đi khám sớm an toàn hơn nhiều so với tiếp tục chờ đợi.
