Sân chơi AI chuẩn quốc tế mở cửa trên toàn quốc
AI or Behind là cuộc thi trí tuệ nhân tạo dành cho học sinh THPT trên toàn quốc, sử dụng bài thi theo tiêu chuẩn quốc tế để đánh giá kiến thức và khả năng ứng dụng AI. Đây là điểm đáng chú ý hơn cả giải thưởng: học sinh có dịp hiểu mình đang ở đâu trong một lĩnh vực đang đi vào lớp học và đời sống.
Sáng 31/10, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) và Tổ chức Giáo dục IIG Việt Nam chính thức phát động cuộc thi AI or Behind. Theo ban tổ chức, đây là cuộc thi đầu tiên tại Việt Nam dùng bài thi chuẩn quốc tế về AI để đánh giá năng lực học sinh. Nội dung thi do Pearson - Certiport cung cấp; đơn vị này có mạng lưới hơn 14.000 trung tâm khảo thí ủy quyền tại gần 150 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Việc đưa một chuẩn đánh giá có phạm vi quốc tế vào sân chơi phổ thông có ý nghĩa thực tế: năng lực AI không chỉ là biết mở công cụ, mà còn là biết đặt câu hỏi, kiểm tra kết quả và nhận diện trách nhiệm khi sử dụng. Đây là hướng tiếp cận cần thiết khi học sinh ngày càng dùng AI trong học tập.
Miễn phí giúp giảm rào cản tiếp cận
Cam kết không thu phí là điểm làm cuộc thi có sức mở rộng, thay vì chỉ dành cho học sinh có điều kiện tiếp cận các chương trình công nghệ trả phí. Ở vòng cơ sở, ban tổ chức tài trợ chi phí bài thi và hỗ trợ kỹ thuật, còn nhà trường bố trí phòng máy. Từ vòng loại quốc gia, ban tổ chức tổ chức thi và chi trả toàn bộ chi phí bài thi quốc tế, đồng thời cấp chứng chỉ.
Học sinh và giáo viên còn được hướng dẫn trực tuyến, nhận miễn phí tài liệu ôn luyện và đề thi tham khảo trước mỗi vòng. Như vậy, thi AI miễn phí không chỉ có nghĩa là không mất lệ phí: cuộc thi còn cung cấp sự chuẩn bị cần thiết để thí sinh hiểu dạng bài và tiếp cận đánh giá năng lực một cách có cơ sở.
Thông điệp “Không AI bị bỏ lại phía sau” nhấn mạnh mục tiêu tạo cơ hội cho học sinh ở nhiều địa phương, trong đó có học sinh nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Tuy nhiên, việc nhà trường cần bố trí phòng máy cũng cho thấy khả năng tiếp cận vẫn phụ thuộc phần nào vào điều kiện hạ tầng tại cơ sở.
Ba vòng thi kiểm tra cả kiến thức lẫn cách sử dụng AI
Cuộc thi kéo dài từ tháng 11/2026 đến tháng 4/2027, với lễ tổng kết và trao giải dự kiến trong tháng 5/2027. Ở vòng cơ sở, từ ngày 2/11 đến 30/12/2026, học sinh thi cá nhân tại trường bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh. Bài thi xem xét kiến thức về mô hình AI tạo sinh, kỹ năng viết câu lệnh, các vấn đề đạo đức, pháp lý và tác động xã hội, cùng khả năng ứng dụng thực tế.
Thí sinh đạt ít nhất 700/1.000 điểm được cấp chứng nhận điện tử; mỗi trường có thể chọn tối đa 15 nhóm, mỗi nhóm từ 3 đến 5 học sinh, vào vòng loại quốc gia. Dự kiến tổ chức ngày 14/3/2027, vòng này đánh giá khả năng sử dụng các công cụ như ChatGPT và Gemini, tinh chỉnh câu lệnh, kiểm chứng kết quả và dùng AI có trách nhiệm.
Vòng chung kết dự kiến diễn ra ngày 11/4/2027 tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh. Thí sinh làm bài thi quốc tế AI – IT Specialist, còn 10 nhóm xuất sắc nhất tiếp tục xây dựng dự án AI theo đề bài của ban tổ chức. Cấu trúc này có giá trị vì đánh giá cả hiểu biết và cách vận dụng, thay vì chỉ thưởng cho khả năng ghi nhớ thuật ngữ.
Giải thưởng lớn tạo sức hút, nhưng năng lực mới là phần đáng giá
Tổng giá trị giải thưởng được công bố là 280 triệu đồng, gồm một giải nhất 100 triệu đồng, hai giải nhì mỗi giải 40 triệu đồng, ba giải ba mỗi giải 20 triệu đồng và bốn giải khuyến khích mỗi giải 10 triệu đồng. Mức thưởng này tạo động lực rõ ràng, nhưng lợi ích bền hơn với học sinh có thể là kinh nghiệm làm bài theo chuẩn quốc tế và chứng chỉ ở các vòng đủ điều kiện.
Cuộc thi cũng nằm trong bối cảnh giáo dục đang đưa AI vào chương trình phổ thông, gắn với các định hướng quốc gia về khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và giáo dục. Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông Thái Văn Tài nhận định AI or Behind là hoạt động giáo dục kịp thời, có quy mô toàn quốc và tiệm cận nội dung giáo dục phổ thông cùng chuẩn quốc tế.
Điểm cần theo dõi là cơ hội miễn phí có chuyển thành trải nghiệm công bằng giữa các trường hay không, nhất là nơi thiếu thiết bị và hỗ trợ kỹ thuật. Dù vậy, việc mở một cuộc thi AI có lộ trình, nội dung rõ ràng và đánh giá năng lực thực hành là bước đi đáng hoan nghênh. Với học sinh THPT, đây vừa là sân chơi cạnh tranh, vừa là dịp học cách dùng AI có trách nhiệm.
