Thi tuyển kiến trúc cầu Tân Thuận: Bước ngoặt cho cửa ngõ phía Nam
Thi tuyển kiến trúc cầu Tân Thuận TP.HCM là cuộc thi lựa chọn phương án thiết kế tối ưu cho hai cây cầu Tân Thuận 1 và 2, nhằm thay thế cầu cũ đã quá niên hạn, mở rộng quy mô lên 6–8 làn xe, tăng năng lực kết nối giữa trung tâm và khu Nam, đồng thời hài hòa với cảnh quan đô thị ven sông, kênh rạch và định hướng quy hoạch dài hạn của thành phố đến giữa thế kỷ.
UBND TP.HCM đã phê duyệt nhiệm vụ thiết kế thi tuyển phương án kiến trúc cầu Tân Thuận 1 và cầu Tân Thuận 2. Đây không chỉ là một cuộc thi chuyên môn mà là phép thử cho cách thành phố nhìn nhận hạ tầng giao thông như một phần của bản sắc đô thị. Theo nhiệm vụ, thi tuyển kiến trúc cầu nhằm tìm kiếm phương án tối ưu, hiện đại, độc đáo, hài hòa với cảnh quan và có tính khả thi cao. Nói thẳng: nếu chỉ coi hai cây cầu này là “ống dẫn xe” thì TP.HCM đã bỏ lỡ cơ hội định hình lại bộ mặt cửa ngõ phía Nam.
Từ cầu trăm tuổi đến hai cây cầu 6–8 làn: Nâng cấp hay thay da đổi thịt?
Cầu Tân Thuận 1 hiện hữu là một trong những cây cầu lâu đời nhất, bắc qua kênh Tẻ, nối khu trung tâm với phía Nam thành phố, nhưng đã xuống cấp và quá niên hạn sử dụng nên cần được thay thế. Theo phương án nghiên cứu, cầu Tân Thuận 1 mới sẽ có 6 làn xe cơ giới, phần cầu dài 372,1m, rộng 24,25m, vận tốc thiết kế 60 km/h, với tuyến nghiên cứu dài khoảng 3.000m. Cầu Tân Thuận 2 sẽ được mở rộng từ 3 lên 8 làn xe cơ giới, phần cầu dài 391,1m, rộng 32,75m, tuyến nghiên cứu khoảng 900m.
Câu hỏi là: tăng số làn có đủ để giải quyết kẹt xe? Về lý thuyết, hai cây cầu nghìn tỷ này sẽ tăng đáng kể năng lực thông hành, nhưng nếu không đi kèm quản lý giao thông thông minh và kiểm soát phát triển đô thị hai bên đầu cầu, nguy cơ “mở rộng để rồi lại tắc” là rất rõ. Một câu nói đáng ghi nhớ là: "Cầu Tân Thuận 1 sẽ được xây mới với 6 làn xe, cầu Tân Thuận 2 mở rộng lên 8 làn xe" – nhưng số làn không phải là lời giải duy nhất.
Tăng kết nối trung tâm – khu Nam: Cơ hội giải quyết kẹt xe hay dồn tắc sang chỗ khác?
Theo UBND TP.HCM, việc đầu tư hai cây cầu nhằm tăng năng lực giao thông, giảm áp lực lên trục Nguyễn Tất Thành và cụm cầu Tân Thuận hiện hữu, đồng thời cải thiện kết nối giữa trung tâm thành phố với khu vực phía Nam và các tỉnh miền Tây. Hai cây cầu khi hoàn thành được kỳ vọng sẽ góp phần tăng năng lực kết nối khu trung tâm với phía Nam thành phố, qua đó giải quyết kẹt xe ở các cửa ngõ phía Nam – nơi lâu nay luôn là điểm nóng giờ cao điểm.
Tuy nhiên, để giải quyết kẹt xe bền vững, cầu Tân Thuận TP.HCM không thể hoạt động đơn lẻ. Dự án thành phần 3 còn bao gồm nâng cấp, mở rộng trục Nguyễn Tất Thành lên 8–10 làn xe, làm hầm chui Hoàng Diệu, mở rộng đường Huỳnh Tấn Phát và đường dẫn đến Nguyễn Văn Linh. Nếu các hạng mục này chậm trễ hoặc triển khai nửa vời, lưu lượng xe tăng từ hai cây cầu mới có thể dồn tắc sang các nút giao kế cận, biến “giải quyết kẹt xe” thành “di dời kẹt xe”.
Kiến trúc cầu, cảnh quan bờ sông và bài toán PPP nghìn tỷ
Hai cây cầu Tân Thuận không đứng một mình, mà là một phần của dự án công viên văn hóa Bến Nhà Rồng – Khánh Hội và cây xanh công cộng Bến Bạch Đằng, tổng quy mô 73,3ha. Dự án được triển khai theo phương thức đối tác công tư PPP, hợp đồng BT, do một doanh nghiệp tư nhân làm nhà đầu tư. Về kiến trúc, thành phố định hướng các phương án dự thi phải hài hòa với cảnh quan kênh Tẻ, không gian đô thị ven sông Sài Gòn và các công trình lân cận, đồng thời bảo đảm an toàn giao thông, tính khả thi thi công và chi phí vận hành, bảo dưỡng hợp lý.
Cách làm này có hai mặt. Một mặt, thi tuyển kiến trúc cầu mở rộng sân chơi cho các đơn vị có năng lực, không giới hạn số lượng tham gia, tăng cơ hội có phương án tốt. Mặt khác, hợp đồng BT luôn đặt ra câu hỏi về minh bạch giá trị quỹ đất đối ứng và lợi ích dài hạn của cộng đồng. Nếu cầu đẹp, công viên ven sông hấp dẫn nhưng người dân vẫn phải chịu kẹt xe, ngập nước hoặc thiếu không gian công cộng thực sự mở, thì bài toán PPP chưa thể coi là thành công.
Lộ trình thi tuyển và thi công: Cần minh bạch để người dân đồng hành
Theo kế hoạch, hội đồng thi tuyển sẽ đánh giá, xếp hạng các phương án dự thi, sau đó đơn vị tổ chức trình UBND TP.HCM phê duyệt phương án được lựa chọn. Để hạn chế ảnh hưởng đến giao thông, phương án dự kiến là mở rộng cầu Tân Thuận 2 trước nhằm duy trì lưu thông, sau đó tháo dỡ cầu Tân Thuận 1 hiện hữu và xây dựng cầu mới. Đây là cách tiếp cận hợp lý, nhưng chỉ hiệu quả nếu tiến độ và tổ chức thi công được công bố rõ ràng, có phương án phân luồng chi tiết cho từng giai đoạn.
Kết lại, thi tuyển kiến trúc cầu Tân Thuận là cơ hội hiếm để TP.HCM vừa nâng cấp hạ tầng, vừa nâng tầm diện mạo đô thị. Hai cây cầu 6 và 8 làn có thể góp phần giải quyết kẹt xe, tăng kết nối trung tâm – khu Nam, nhưng chỉ khi thành phố dám đặt tiêu chuẩn cao cho thiết kế, minh bạch trong mô hình PPP và nhất quán với quy hoạch giao thông tổng thể. Nếu không, thêm làn xe sẽ chỉ là giải pháp ngắn hạn trên một bài toán dài hạn đang ngày càng phức tạp.
