Sự kiện cộng đồng biến di sản thành trải nghiệm
Sự kiện văn hóa cộng đồng là hoạt động mở, đưa di sản đến với công chúng qua trình diễn, trưng bày và trải nghiệm trực tiếp, thay vì chỉ giới thiệu bằng thông tin hay tư liệu. Cách tiếp cận này giúp người dân gặp gỡ di sản trong không gian quen thuộc, còn nghệ nhân và đơn vị bảo tồn có thêm cơ hội truyền lại giá trị văn hóa cho thế hệ sau. Từ Hà Nội đến Bắc Ninh, điểm đáng chú ý không chỉ là số lượng chương trình, mà là cách văn hóa được đặt vào đời sống thường nhật. Hà Nội gợi ra mô hình dùng khu vực hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội làm không gian giới thiệu các giá trị văn hóa; Bắc Ninh tổ chức chuỗi hoạt động gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh bản sắc địa phương. Hai hướng đi cùng cho thấy di sản văn hóa Việt có sức lan tỏa hơn khi công chúng được tham gia, thay vì chỉ đứng ngoài quan sát.
Hà Nội: không gian đô thị làm điểm hẹn văn hóa
Việc đưa hoạt động văn hóa ra khu vực hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội tạo một lợi thế rõ rệt: di sản xuất hiện giữa nhịp sống đô thị, nơi người dân và du khách có thể tình cờ dừng lại, xem và tham gia. Không gian công cộng vì thế không còn chỉ là phông nền, mà trở thành cầu nối giữa giá trị văn hóa với những người chưa chủ động tìm đến bảo tàng hay chương trình chuyên đề. Cách tổ chức này có ý nghĩa vì sự gần gũi là bước đầu để khơi gợi tò mò. Một buổi biểu diễn, hoạt động giới thiệu hay trải nghiệm được đặt đúng nơi công chúng qua lại có thể mở ra cuộc gặp gỡ tự nhiên với văn hóa. Tuy nhiên, sự kiện sẽ có chiều sâu hơn khi không dừng ở khoảnh khắc xem, mà giúp người tham dự hiểu câu chuyện phía sau loại hình nghệ thuật và nhận ra vai trò của mình trong việc gìn giữ di sản.
Bắc Ninh: quảng bá bản sắc đi cùng bảo tồn
Ngày 5/11, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thông tin về các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11/2026 và công tác chuẩn bị lễ kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất. Tính đến ngày họp báo, cả nước đã chuẩn bị hơn 400 hoạt động, gồm 282 sự kiện văn hóa, nghệ thuật, 36 sự kiện thể dục, thể thao và 85 sự kiện trưng bày, triển lãm. Trong bức tranh đó, Bắc Ninh xây dựng chuỗi chương trình từ ngày 16 đến 25/11 để giới thiệu di sản, nghệ thuật và sản phẩm văn hóa địa phương. Từ ngày 18 đến 25/11, tranh dân gian Đông Hồ được trưng bày, quảng bá; loại hình này nằm trong Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của UNESCO. Thành phố cũng tổ chức hoạt động giáo dục, trải nghiệm tại bảo tàng và giới thiệu tư liệu về lịch sử, con người Bắc Ninh. Đây là hướng đi thuyết phục: quảng bá văn hóa Kinh Bắc gắn với việc giúp công chúng hiểu vì sao di sản cần được bảo vệ.
Một điểm nhấn là Liên hoan các làng Quan họ gốc thành phố Bắc Ninh lần thứ nhất, dự kiến diễn ra từ ngày 16 đến 18/11 tại Nhà hát Quan họ. Chuỗi hoạt động còn có chương trình nghệ thuật tổng hợp với dân ca Quan họ, chèo, chầu văn, hát Then – đàn Tính; sinh hoạt đường phố, trò chơi dân gian, giới thiệu làng nghề, ẩm thực và sản phẩm OCOP. Tối 24/11, chương trình hát Quan họ trên thuyền tại hồ Nguyên Phi Ỷ Lan tạo thêm một không gian trình diễn gắn nghệ thuật với cảnh quan địa phương. Điều đáng giá là chương trình không chỉ hướng đến du khách: hoạt động được thiết kế để người dân, nhất là người trẻ, có cơ hội tiếp xúc và trải nghiệm di sản. Khi bản sắc được biểu diễn, giải thích và thực hành, bảo tồn trở thành việc chung thay vì khẩu hiệu.
Điểm chung: di sản cần được sống trong cộng đồng
Hà Nội và Bắc Ninh khác nhau về cách tạo không gian, nhưng gặp nhau ở một lựa chọn quan trọng: đưa văn hóa ra khỏi phạm vi chuyên môn để công chúng có thể tiếp cận trực tiếp. Một bên tận dụng khu vực đô thị đông người; bên kia kết nối chương trình với di sản, nghệ thuật và sản phẩm đặc trưng của địa phương. Cả hai đều cho thấy sự kiện cộng đồng có thể mở lối từ tò mò đến hiểu biết, rồi từ hiểu biết đến ý thức gìn giữ. Để sức lan tỏa không tan theo ngày hội, trải nghiệm cần đi cùng câu chuyện, sự tham gia của người thực hành văn hóa và cơ hội tiếp nối sau chương trình. Bắc Ninh đặt mục tiêu đưa giá trị truyền thống đến gần người dân, nhất là thế hệ trẻ, đồng thời quảng bá vùng đất Kinh Bắc và nâng cao ý thức bảo tồn. Đó cũng là tiêu chí đáng dùng để nhìn rộng hơn: sự kiện thành công không chỉ vì đông người xem, mà vì di sản được hiểu, được trân trọng và tiếp tục hiện diện trong đời sống.
