Rà soát để xác định kỳ thi đang phục vụ mục tiêu nào
Kỳ thi tốt nghiệp THPT là kỳ đánh giá cuối cấp nhằm xác nhận kết quả học tập phổ thông, đồng thời có liên hệ với tuyển sinh và phân luồng học sinh; vì vậy, việc xem xét kỳ thi cần đặt trong toàn bộ hệ thống giáo dục. Sáng 31.10, tại phiên thảo luận kinh tế - xã hội của Quốc hội, đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) đề nghị nghiên cứu, đánh giá lại việc tổ chức kỳ thi hiện nay, làm rõ mục tiêu, sự cần thiết và hiệu quả trong mối quan hệ với đánh giá quá trình học tập, tuyển sinh và phân luồng học sinh. Đây là yêu cầu đáng chú ý trong bối cảnh những bất cập về thi cử, tuyển sinh, dạy thêm, học thêm, sách giáo khoa và sắp xếp trường lớp đang đặt ra nhu cầu rà soát đồng bộ ngành giáo dục.
Đề nghị ấy không mặc nhiên có nghĩa là kỳ thi sẽ bị bãi bỏ hay thay đổi ngay. Trọng tâm là kiểm chứng kỳ thi có đang làm đúng việc cần làm hay không, và kết quả có phối hợp hợp lý với quá trình học tập cùng các phương thức tuyển sinh khác hay không. Phân biệt này quan trọng: rà soát là bước đánh giá bằng chứng và tác động, còn quyết định đổi cách tổ chức cần có căn cứ, lộ trình và thông tin đủ sớm.
Bộ nói đã rà soát thực tế, chưa công bố phương án tổ chức mới
Giải trình ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn cho biết ngành đã đánh giá, rà soát các vấn đề phát sinh trong thực tiễn thi cử. Thông tin này cho thấy việc nhận diện bất cập đã được tiến hành, nhưng chưa phải là công bố một mô hình thi mới. Đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị làm rõ hiệu quả của kỳ thi; Bộ trưởng nêu hướng xử lý chung là cải thiện chất lượng và kiểm soát gian lận, tiêu cực. Hai nội dung có liên quan, nhưng không thể coi là một quyết định thay đổi cách tổ chức.
Đại biểu cũng nhấn mạnh mọi điều chỉnh trong giáo dục đều ảnh hưởng đến hàng triệu học sinh, giáo viên và gia đình. Vì thế, nếu đánh giá dẫn tới thay đổi, việc công bố sớm, tham vấn thực chất và có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng là điều thiết yếu. Nếu thiếu những bước này, mỗi mùa thi có thể lại khiến học sinh, phụ huynh thấp thỏm chờ quy định, còn trường học và giáo viên phải điều chỉnh trong thế bị động. Sự ổn định không nên ngăn cải cách, nhưng cải cách cần giúp người học chuẩn bị được.
Nâng chất lượng và siết kiểm soát gian lận thi cử
Về hướng triển khai, Bộ trưởng cho biết thời gian tới sẽ có biện pháp vừa nâng cao chất lượng thi cử, vừa kiểm soát gian lận và tiêu cực. Bộ GD-ĐT cũng đã tham mưu để Thủ tướng ban hành chỉ thị tăng cường biện pháp chống gian lận trong thi cử và đánh giá kết quả học tập. Đây là những việc cụ thể được nêu, nhưng nguồn thông tin chưa mô tả chi tiết từng biện pháp hay thời hạn áp dụng; do đó không nên suy diễn rằng đã có quy định mới về cấu trúc hoặc cách thức tổ chức kỳ thi.
Siết gian lận là cần thiết để kết quả thi đáng tin cậy, song kiểm soát không thể chỉ được xem là mục tiêu riêng của kỳ thi. Đề nghị rà soát đặt kỳ thi trong tương quan với đánh giá cả quá trình học tập và tuyển sinh, nên hiệu quả cần được nhìn rộng hơn việc phát hiện vi phạm. Một kỳ thi công bằng phải vừa hạn chế tiêu cực, vừa đo lường đúng năng lực và tránh tạo gánh nặng không cần thiết cho thí sinh.
Điều cần chờ đợi là kết quả đánh giá và lộ trình rõ ràng
Kỳ thi liên quan trực tiếp đến lựa chọn học tập và cơ hội của học sinh, nên mục tiêu thực chất, công bằng và giảm áp lực, chi phí cho gia đình và xã hội cần trở thành thước đo của mọi phương án. Cách tiếp cận hợp lý là công khai vấn đề đã phát hiện, giải thích phương án xử lý và cho các trường cùng gia đình đủ thời gian chuẩn bị. Nếu không nói rõ đâu là rà soát, đâu là thay đổi, thông tin về cải cách rất dễ bị hiểu thành việc kỳ thi sắp đổi ngay.
Hiện thông tin được nêu mới xác nhận Bộ đã rà soát thực tiễn và sẽ có biện pháp cải thiện chất lượng, kiểm soát gian lận; chưa xác nhận thay đổi cụ thể trong cách tổ chức kỳ thi. Vì vậy, điều cần theo dõi tiếp theo là kết quả đánh giá, nội dung biện pháp và thời điểm công bố. Rà soát chỉ có ý nghĩa khi dẫn tới quyết định dựa trên bằng chứng, có lộ trình và giúp kỳ thi phục vụ người học tốt hơn.
