Đề nghị nhìn lại mục tiêu và hiệu quả kỳ thi
Kỳ thi tốt nghiệp THPT là kỳ thi quốc gia nhằm đánh giá kết quả học tập ở bậc phổ thông và phục vụ việc xét công nhận tốt nghiệp, đồng thời có liên hệ với tuyển sinh và phân luồng học sinh. Tại phiên thảo luận kinh tế - xã hội của Quốc hội sáng 31.10, đại biểu Trịnh Xuân An, đoàn Đồng Nai, đề nghị nghiên cứu, đánh giá lại cách tổ chức kỳ thi hiện nay. Ông cho rằng cần làm rõ mục tiêu, sự cần thiết và hiệu quả của kỳ thi trong mối quan hệ với đánh giá quá trình học tập, tuyển sinh và định hướng học sinh sau phổ thông. Đề xuất này đáng được xem xét nghiêm túc: một kỳ thi có quy mô lớn không nên tiếp tục chỉ vì đã thành thông lệ, mà phải chứng minh được giá trị và tính công bằng.
Kiến nghị xuất hiện trong bối cảnh đại biểu nêu hàng loạt bất cập liên quan đến thi cử, tuyển sinh, dạy thêm, học thêm, sách giáo khoa và sắp xếp trường lớp. Theo ông An, giáo dục cần chính sách có tầm nhìn dài hạn, được chuẩn bị bài bản và thực hiện nhất quán. Với việc rà soát kỳ thi, câu hỏi cốt lõi không chỉ là đề thi có phù hợp hay không, mà còn là kỳ thi đang đảm nhiệm những chức năng nào và liệu các chức năng ấy có thể được thực hiện hiệu quả hơn bằng cách khác.
Bộ đã rà soát thực tiễn, hướng tới kỳ thi chất lượng hơn
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết ngành giáo dục đã đánh giá, rà soát những vấn đề phát sinh trong thực tiễn thi cử. Thời gian tới, Bộ sẽ triển khai biện pháp nhằm nâng cao chất lượng kỳ thi và kiểm soát gian lận, tiêu cực. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng kết quả rà soát chỉ có ý nghĩa khi dẫn tới thay đổi cụ thể, có thể kiểm chứng và được thông tin sớm cho người học.
Bộ cũng đã tham mưu Thủ tướng ban hành chỉ thị tăng cường biện pháp chống gian lận trong thi cử và đánh giá kết quả học tập. Việc siết kỷ luật là một phần của nâng chất lượng, song không thay thế được yêu cầu xem xét toàn diện mục tiêu và hiệu quả kỳ thi mà đại biểu nêu. Một cuộc đánh giá kỳ thi thuyết phục cần chỉ ra vấn đề nào đã được nhận diện, giải pháp nào sẽ xử lý và cách đo lường hiệu quả ra sao; nếu không, cam kết cải thiện khó giúp học sinh, phụ huynh bớt lo lắng.
Công bằng cũng nằm ở lộ trình và mức độ ổn định
Đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị lựa chọn phương án bảo đảm thực chất, công bằng, đồng thời giảm áp lực và chi phí cho gia đình, xã hội. Ông cũng nhấn mạnh cần đánh giá đầy đủ tác động, lắng nghe ý kiến thực chất, công bố thay đổi đủ sớm và có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng. Đây là những điều kiện thiết yếu: mỗi điều chỉnh trong giáo dục tác động đến hàng triệu học sinh, giáo viên và gia đình.
Nếu quy định mới chỉ được biết khi mùa thi cận kề, học sinh và phụ huynh sẽ thấp thỏm, còn nhà trường, giáo viên phải điều chỉnh dạy và học trong thế bị động. Vì vậy, rà soát kỳ thi cần đi cùng lịch trình minh bạch, giải thích rõ lý do thay đổi và thời gian chuẩn bị. Sự ổn định không đồng nghĩa với giữ nguyên mọi cách làm; đó là bảo đảm người học có đủ thông tin và cơ hội thích ứng trước khi quy định mới được áp dụng.
Cải thiện kỳ thi cần gắn với điều kiện học tập
Phản hồi của Bộ trưởng còn đặt thi cử trong bức tranh rộng hơn về cơ hội tiếp cận giáo dục. Ông nhấn mạnh yêu cầu hàng đầu để tiến tới phổ cập THPT là có đủ trường, lớp và giáo viên. Ngành giáo dục đã triển khai xây dựng 108 trường phổ thông nội trú liên cấp và cho biết sẽ tiếp tục trong giai đoạn 2; Bộ cũng đang đánh giá hiệu quả giai đoạn đầu để xem xét mở rộng tại các địa bàn khó khăn.
Sau sắp xếp, gần 30.000 cán bộ quản lý giáo dục đã được chuyển sang làm nhiệm vụ dạy học, góp phần giảm thiếu giáo viên; Bộ đồng thời hướng dẫn địa phương điều chuyển nhân lực để hạn chế tình trạng thừa, thiếu cục bộ. Những con số này không trực tiếp giải đáp đề nghị đánh giá lại kỳ thi, nhưng cho thấy chất lượng đánh giá còn phụ thuộc vào điều kiện dạy học giữa các địa phương. Kết luận cần rõ ràng: rà soát phải dẫn tới kỳ thi đáng tin cậy, ít gây áp lực hơn và có lộ trình ổn định, đồng thời không tách rời chênh lệch về nguồn lực giáo dục.
