Mạng mở ra cơ hội, nhưng không thể mặc trẻ tự xoay xở
Bảo vệ trẻ em trên mạng là việc giúp các em nhận biết nguy cơ, biết tự ứng phó và có thể tìm đến người đáng tin cậy khi gặp tình huống bất an trong môi trường số. Internet đem lại cơ hội học tập, giải trí, kết nối và phát triển, nhưng cũng có thể kéo theo dụ dỗ, lừa đảo, đe dọa, thao túng tâm lý, bắt nạt và xâm hại trẻ em trực tuyến. Vấn đề không chỉ nằm ở thời lượng trẻ lên mạng. Các thủ đoạn quen thuộc liên tục biến đổi, trong đó có việc dùng trí tuệ nhân tạo để giả mạo khuôn mặt, giọng nói người thân hoặc thao túng lòng tin. Vì vậy, cấm đoán hay nhắc nhở chung chung không đủ để bảo vệ trẻ; các em cần kỹ năng cụ thể và một người lớn sẵn sàng lắng nghe, không trách mắng khi trẻ lên tiếng.
“Kết nối không tổn thương” phải thành kỹ năng hằng ngày
Chiến dịch “Không một mình” năm 2026 được triển khai từ ngày 10/10 đến hết ngày 10/12, hướng đến trẻ em, học sinh, sinh viên và thanh thiếu niên từ 10 đến 22 tuổi. Tại An Giang, kế hoạch mang chủ đề đồng hành cùng người trẻ, chung tay phòng, chống xâm hại trực tuyến; tại Cà Mau, lực lượng công an phối hợp tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục kỹ năng an toàn trực tuyến. Thông điệp “Kết nối không tổn thương” nhấn mạnh hai điều: kết nối để được bảo vệ và không dùng kết nối để làm tổn thương người khác. Đây là cách tiếp cận đúng: trẻ cần được khuyến khích tìm trợ giúp, đồng thời học cách tôn trọng quyền riêng tư, không xúc phạm, đe dọa hay xâm hại người khác trên mạng. An toàn mạng cho trẻ không phải bài học một lần, mà cần được nhắc lại bằng ví dụ gần với đời sống của các em.
Các buổi hướng dẫn ở trường đưa nguy cơ cụ thể vào thảo luận: lừa đảo “việc nhẹ lương cao”, giả mạo người thân bằng AI, dụ dỗ cho thuê tài khoản ngân hàng, tống tiền qua ứng dụng hẹn hò, đường link giả mạo và mạo danh cơ quan chức năng. Tại Cà Mau, chiến dịch đã được phổ biến tại gần 20 trường học, với sự tham gia của hơn 600 giáo viên, chuyên gia, nhà sáng tạo nội dung và hơn 4.000 lượt học sinh, sinh viên. Một nguyên tắc dễ nhớ là “Chậm lại 3 giây” trước khi tương tác: không vội nhấn đường link, cung cấp dữ liệu hay làm theo yêu cầu bất thường. Nếu bị đe dọa, trẻ không nên tự xử lý một mình mà cần báo ngay cho cha mẹ, thầy cô hoặc cơ quan chức năng.
Gia đình, nhà trường và cộng đồng cùng tạo điểm tựa
Buổi tuyên truyền có thể giúp trẻ nhận diện thủ đoạn, nhưng sự an toàn lâu dài phụ thuộc vào những người đồng hành sau khi các em rời lớp. Gia đình cần chủ động dạy trẻ bảo vệ thông tin cá nhân, mật khẩu, mã xác thực và hình ảnh riêng tư; nhà trường cần tạo không gian để học sinh hỏi, kể lại sự việc mà không sợ bị quy lỗi; cộng đồng cần lan tỏa thông tin đúng và hỗ trợ phát hiện nguy cơ. Bảo vệ trẻ em online không thể chỉ trông chờ vào lực lượng chức năng. Phong trào “5 phút cùng em” gợi một việc nhỏ nhưng thiết thực: mỗi ngày, cha mẹ hoặc người chăm sóc dành thời gian trò chuyện, lắng nghe trải nghiệm của trẻ trên mạng. Năm phút ấy không thay thế hướng dẫn kỹ năng, nhưng có thể giúp trẻ dễ nói ra khi bị dụ giữ bí mật, gửi ảnh riêng tư hoặc hẹn gặp người quen qua mạng. Khi người lớn bình tĩnh tiếp nhận lời kể, trẻ có thêm cơ hội tìm trợ giúp sớm.
Nhà trường và các nhóm cộng đồng cũng có thể biến thông điệp thành hành động: dạy học sinh không tin lời mời quà bất thường, không hoảng sợ trước tin nhắn đe dọa và không làm theo yêu cầu đáng ngờ khi chưa hỏi người lớn. Mạng lưới “Câu lạc bộ niềm tin số” được mở rộng với sự hưởng ứng của 50 nhà sáng tạo nội dung, quản trị viên và người có ảnh hưởng tại địa phương; học sinh, sinh viên còn được khuyến khích hỗ trợ bạn bè như những đại sứ an toàn số. “Không một mình” vì thế không nên dừng lại khi chiến dịch kết thúc ngày 10/12/2026. Một đứa trẻ biết dừng tương tác, lưu lại thông tin bất thường và báo người đáng tin cậy đã có thêm lớp bảo vệ; một người lớn chịu lắng nghe giúp lớp bảo vệ ấy phát huy tác dụng. Kết nối an toàn chỉ thành hiện thực khi trách nhiệm được chia sẻ mỗi ngày.
