Đưa lý luận đến gần đời sống sáng tạo
Chuỗi chương trình lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật TP.HCM là diễn đàn truyền hình kết nối nghiên cứu, sáng tạo và công chúng quanh những vấn đề văn hóa đang hiện diện trong đời sống thành phố. Bốn số phát sóng lúc 21h35 thứ Bảy trên HTV9, bắt đầu từ ngày 31.10.2026. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc đưa các cuộc trao đổi chuyên môn lên sóng, mà còn ở mục tiêu làm cho tư duy phê bình đối thoại trực tiếp với thực tiễn sáng tác. Theo định hướng của ban tổ chức, chương trình phát huy vai trò của lý luận, phê bình trong định hướng tư tưởng, nâng cao nhận thức thẩm mỹ, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, nghệ thuật. Đây là cách tiếp cận cần thiết: phê bình có ý nghĩa hơn khi không đứng ngoài tác phẩm và khán giả.
Bốn chủ đề, bốn lối nhìn vào văn hóa thành phố
Bốn số chọn những đề tài khác nhau nhưng cùng đặt ra một câu hỏi: làm thế nào để gìn giữ giá trị văn hóa mà vẫn khiến chúng tiếp tục sống trong hiện tại? Số đầu bàn về số hóa dữ liệu văn hóa, du lịch, từ lưu giữ và chia sẻ di sản đến khai thác dữ liệu phục vụ nghiên cứu, giáo dục và công nghiệp văn hóa. Chủ đề cải lương tiếp đó nhìn sân khấu như nơi lưu giữ ký ức lịch sử và mã văn hóa dân tộc, đồng thời đặt vấn đề thu hút khán giả trẻ. Số về hình tượng thanh niên trong phim Việt xem xét cách điện ảnh phản ánh tâm tư, khát vọng của thế hệ trẻ. Khép lại là nhiếp ảnh cộng đồng, nơi hình ảnh con người và không gian đô thị trở thành tư liệu về ký ức thành phố. Sự đa dạng ấy giúp lý luận văn học và phê bình nghệ thuật gắn với nhiều hình thức sáng tạo, thay vì chỉ quanh quẩn trong giới chuyên môn.
Phê bình cần đối thoại với người làm nghệ thuật và công chúng
Giá trị của chương trình không nằm riêng ở các cuộc tọa đàm, mà ở khả năng mở rộng trao đổi giữa nhà nghiên cứu, chuyên gia, văn nghệ sĩ và công chúng về sáng tạo, bảo tồn, phát triển văn học nghệ thuật. Các hoạt động trải nghiệm, giao lưu, sáng tác thực địa và cuộc thi nhiếp ảnh cộng đồng tạo thêm cơ hội để người xem tham gia, đặc biệt là giới trẻ. Cách làm này thuyết phục hơn một cuộc thảo luận chỉ truyền đạt kết luận có sẵn: người tham dự có thể quan sát, đặt câu hỏi và tự ghi lại diện mạo thành phố. Với đề tài điện ảnh, chẳng hạn, bàn về hình tượng thanh niên cũng là dịp soi lại việc tác phẩm phản ánh đời sống đến đâu và có thể mở ra những cách nhìn nào. Một chương trình HTV9 như vậy có tiềm năng biến phê bình thành cuộc trò chuyện công khai, gần với quá trình sáng tạo hơn.
Từ nhận thức thẩm mỹ đến sức sống của di sản
Định hướng tư tưởng và bồi dưỡng thẩm mỹ chỉ có sức nặng khi được nối với những lựa chọn cụ thể trong sáng tác, lưu giữ và tiếp nhận tác phẩm. Chuỗi chương trình đặt ra mối liên hệ ấy qua các câu chuyện về bảo tồn tính xác thực khi số hóa di sản, kế thừa cải lương, xây dựng hình tượng thanh niên có chiều sâu và lưu giữ ký ức đô thị bằng nhiếp ảnh. Đây là những đề tài cho thấy lý luận, phê bình không chỉ đánh giá tác phẩm sau khi hoàn thành; chúng còn có thể gợi mở câu hỏi và tiêu chuẩn cho thực hành nghệ thuật. Việc đưa công chúng vào cuộc trao đổi cũng quan trọng không kém, bởi thị hiếu lành mạnh cần được nuôi dưỡng bằng tiếp xúc và đối thoại. Bốn số phát sóng vì thế đáng chú ý như một nỗ lực đưa phê bình ra khỏi phạm vi chuyên môn, đến gần người sáng tạo lẫn người thưởng thức.
