Lời giải thích có sức thuyết phục nhất: quả cầu lửa
Một quả cầu lửa là sao băng đặc biệt sáng, hình thành khi một thiên thể từ không gian lao vào khí quyển Trái Đất và phát sáng rõ hơn sao băng thông thường. Tối 1/11, vệt sáng trắng xanh được ghi nhận ở nhiều tỉnh, thành miền Bắc, trong đó có Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh; nhiều camera hành trình, camera an ninh cùng ghi lại khoảnh khắc này. Trên cao tốc Hà Nội – Hải Phòng, hình ảnh cho thấy một điểm sáng trắng nổi bật kéo theo vệt xanh chéo trên trời; camera tại khu vực Thái Bình cũ cũng ghi nhận vệt sáng màu xanh giữa mây. Theo nhà nghiên cứu Đặng Vũ Tuấn Sơn, Chủ tịch Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam, khả năng cao đây là sao băng lớn, còn gọi là cầu lửa. Cách giải thích này hợp với độ sáng và việc người ở cách nhau hàng chục kilômét đều nhìn thấy.
Thời lượng và màu sắc: manh mối hữu ích, nhưng không phải bằng chứng tuyệt đối
Sao băng thông thường thường chỉ lóe lên một đến hai giây: thiên thạch nhỏ lao vào khí quyển với tốc độ cao, bị nung nóng rồi phát sáng. Vật thể lớn hơn có thể cháy lâu hơn, tạo vệt sáng nổi bật được gọi là quả cầu lửa. Một số lời kể về sự kiện tối 1/11 nói vệt sáng di chuyển trong khoảng một đến hai phút rồi vụt tắt; trong khi một đoạn camera khác ghi nhận ánh sáng khoảng 15 giây. Chênh lệch ấy đáng lưu ý: thời lượng trong video có thể khác nhau theo góc nhìn, thời điểm camera bắt đầu ghi và cách người xem mô tả, nên không thể lấy một con số đơn lẻ để xác định bản chất vật thể. Màu xanh cũng chưa đủ để kết luận thành phần hay nguồn gốc; màu ghi trên hình ảnh có thể không phản ánh chính xác màu mắt thường thấy, bởi vật chất thiên thạch và khí quyển cùng tham gia phát sáng.
Sao băng không phải sao chổi — và giả thuyết vẫn có giới hạn
Sao chổi là khả năng dễ bị nhắc đến khi thấy vật thể sáng trên trời, nhưng đặc điểm quan sát không ủng hộ cách gọi đó. Sao băng là vệt sáng vụt qua khi thiên thạch đi vào khí quyển; sao chổi ở rất xa, không đi vào khí quyển Trái Đất và thường dịch chuyển chậm đến mức khó nhận ra bằng mắt thường. Thời điểm hiện tượng trùng với giai đoạn mưa sao băng Nam Taurids đang hoạt động, một đợt mưa sao băng nhỏ đôi khi có quả cầu lửa; tuy nhiên, sự trùng hợp về lịch không chứng minh vệt sáng thuộc dòng này. Cũng chưa thể xác định kích thước vật thể chỉ từ video lan truyền: cần thêm dữ liệu về khoảng cách, góc quan sát và quỹ đạo. Vì vậy, kết luận thận trọng nhất hiện nay là sao băng sáng đặc biệt, chứ không phải nhận định chắc chắn về kích thước hay nguồn gốc cụ thể.
Cách quan sát và ghi nhận lần sau
Nếu bắt gặp một hiện tượng bầu trời tương tự, hãy ghi lại thời gian chính xác, địa điểm, hướng di chuyển và lưu video nguyên bản nếu có. Những chi tiết tưởng nhỏ này giúp đối chiếu quan sát từ nhiều nơi, đồng thời hỗ trợ chuyên gia ước tính quỹ đạo thay vì suy luận chỉ từ màu sắc hoặc một đoạn clip. Với người muốn ngắm sao băng, đầu tháng 11 có thể theo dõi bầu trời ở nơi ít ánh sáng nhân tạo và có tầm nhìn thoáng. Dẫu vậy, không nên kỳ vọng chắc chắn sẽ thấy lại một quả cầu lửa: các sao băng sáng như vậy hiếm gặp trong trải nghiệm trực tiếp, dù chúng xuất hiện thường xuyên trên quy mô toàn cầu. Phán đoán hợp lý nhất về vệt sáng trên trời tối 1/11 là một quả cầu lửa, nhưng dữ liệu quan sát tốt hơn mới có thể biến khả năng cao thành kết luận vững chắc.
