Đề xuất mới trong quy hoạch đầu mối đường sắt Hà Nội
Đường sắt Hà Nội – Đồng Đăng là tuyến mới đang được nghiên cứu quy hoạch để kết nối Hà Nội với Đồng Đăng, dự kiến có đường đôi khổ 1.435 mm và tốc độ thiết kế 160 km/h. Đây không phải quyết định khởi công, mà là một phương án trong dự thảo quy hoạch các tuyến và nhà ga thuộc khu vực đầu mối đường sắt Hà Nội. Bộ Xây dựng hiện rà soát dự thảo này, trong đó xem xét đồng thời tuyến hiện hữu Hà Nội – Lạng Sơn và tuyến mới Hà Nội – Đồng Đăng. Việc đặt hai tuyến trong cùng một khung quy hoạch có ý nghĩa thực tế: tạo cơ sở để đầu tư hạ tầng đồng bộ và bố trí quỹ đất dọc hành lang đường sắt. Vì vậy, con số 160 km/h đáng chú ý, nhưng giá trị của đề xuất còn nằm ở cách tổ chức mạng lưới và kết nối các nhà ga.
Tuyến mới: đường đôi, khổ tiêu chuẩn và có đoạn trên cao
Theo phương án sơ bộ, tuyến đường sắt 160 km/h được thiết kế đường đôi, sử dụng đường sắt khổ 1.435 mm và kết hợp các đoạn đi trên mặt đất với một số đoạn trên cao. Đây là khác biệt đáng kể so với tuyến hiện hữu, nơi đoạn Gia Lâm – Bắc Ninh hiện có đường đơn với khổ 1.000 mm và 1.435 mm, được đề xuất nâng cấp thành đường đôi khổ 1.435 mm. Tuyến mới dự kiến bắt đầu tại ga Gia Lâm đối với tàu khách và ga Yên Thường đối với tàu hàng; đoạn nghiên cứu dài khoảng 29 km, đi qua Hà Nội và khu vực Bắc Ninh trước khi hướng về địa phận Bắc Giang cũ. Phương án còn dự kiến một đoạn kết nối Gia Lâm – Yên Viên dài khoảng 6 km, đường đôi khổ 1.435 mm. Những thông số này tạo khung kỹ thuật rõ ràng, nhưng chưa đồng nghĩa toàn tuyến đã được chốt.
Hướng tuyến và kết nối sẽ quyết định trải nghiệm đi lại
Theo hướng nghiên cứu, từ Gia Lâm và Yên Thường, tuyến mới đi gần hành lang đường sắt hiện hữu, dọc phía trái các tuyến Ngô Gia Tự, Hà Huy Tập và Trần Phú. Đến khu vực phía nam ga Bắc Ninh, tuyến dự kiến tách khỏi hành lang cũ, đi về phía bắc qua một số phường thuộc thành phố Bắc Ninh trước đây rồi vượt sông Cầu. Đáng lưu ý với hành khách, đoạn kết nối Gia Lâm – Yên Viên dự kiến đi cùng hành lang nhưng có hạ tầng riêng với tuyến đường sắt đô thị số 1 của Hà Nội, nhằm thuận tiện chuyển tiếp và phục vụ nhu cầu đi lại. Nếu được triển khai như định hướng, cách tổ chức này có thể giúp mạng lưới liên thông hơn thay vì để tuyến liên tỉnh và đường đô thị vận hành tách rời. Tuy nhiên, hướng tuyến cụ thể vẫn cần được nghiên cứu, làm rõ trong bước quy hoạch chi tiết hoặc báo cáo nghiên cứu tiền khả thi.
Nâng cấp tuyến cũ là phần còn lại của bức tranh
Quy hoạch không chỉ nói về tuyến mới. Với tuyến hiện hữu Hà Nội – Lạng Sơn, dự thảo đề xuất tiếp tục duy trì khai thác và nâng cấp một số đoạn; riêng đoạn Hà Nội – Gia Lâm được đề xuất chuyển thành đường sắt đô thị. Các ga thuộc đầu mối trên tuyến hiện hữu gồm Gia Lâm, Yên Viên, Từ Sơn, Lim, Bắc Ninh và Thị Cầu. Sự kết hợp giữa nâng cấp tuyến cũ và nghiên cứu tuyến mới cho thấy mục tiêu là sắp xếp lại năng lực vận tải, hành lang và điểm trung chuyển trong toàn mạng lưới, chứ không chỉ tăng tốc độ trên một tuyến. Dẫu vậy, đây vẫn là đề xuất quy hoạch: hướng tuyến và phương án kỹ thuật cần được làm rõ ở các bước tiếp theo. Người đi tàu chỉ có thể kỳ vọng lợi ích cụ thể khi phương án được hoàn thiện, nguồn lực đầu tư được xác định và kết nối giữa các ga được thiết kế thành một hệ thống.
