Đề xuất mở rộng mạng lưới an sinh tuổi già
Trợ cấp hưu trí xã hội là chính sách an sinh do Nhà nước bảo đảm, nhằm hỗ trợ người cao tuổi có mức sống tối thiểu khi về già. Sáng 9.11, tại phiên thảo luận ở hội trường về dự án sửa Luật BHXH trong Kỳ họp thứ 2, các đại biểu Quốc hội nêu một hướng điều chỉnh đáng chú ý: đưa hỗ trợ đến với người cao tuổi sớm hơn và mở rộng nhóm được xét hưởng. Đây là những kiến nghị trong quá trình thảo luận, không phải chính sách đã được Quốc hội thông qua. Tuy vậy, tranh luận cho thấy ngưỡng tuổi hiện hành cần được xem xét cùng hoàn cảnh sống thực tế, thay vì chỉ dựa vào một mốc tuổi chung. Đề xuất đặt ra câu hỏi quan trọng: làm sao để an sinh đến đúng lúc người cao tuổi bắt đầu cần hỗ trợ nhiều hơn, mà vẫn có thể thực hiện bền vững.
Từ 75 xuống 70 tuổi, người nghèo có thể được xét từ 65
Theo quy định hiện hành được nêu tại phiên thảo luận, người từ đủ 75 tuổi mới thuộc diện hưởng trợ cấp; người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo có thể hưởng từ đủ 70 tuổi. Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi kiến nghị hạ tuổi hưởng trợ cấp thông thường xuống 70, đồng thời đề xuất người thuộc hộ nghèo, cận nghèo được xét từ đủ 65 tuổi. Đại biểu Nguyễn Thị Thuý Lam cũng đề nghị giảm dần ngưỡng thông thường từ 75 xuống 70 tuổi. Lý do không chỉ nằm ở con số: từ tuổi 70, nhiều người đã suy giảm sức khỏe, khả năng lao động và tạo thu nhập; một số không có lương hưu hay tích lũy, phải dựa vào gia đình hoặc tiếp tục làm việc để trang trải. Chờ đến 75 tuổi mới được hỗ trợ có thể khiến những năm khó khăn nhất của một bộ phận người cao tuổi bị bỏ trống.
Người có lương hưu thấp cũng cần được xem xét
Một đề xuất khác nhắm đến người có lương hưu thấp: xem xét bỏ điều kiện loại trừ người đang nhận lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng khi xác định diện hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Lập luận của đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi là hai khoản hỗ trợ có bản chất khác nhau: lương hưu hình thành từ quá trình đóng góp, còn trợ cấp hưu trí xã hội là chính sách an sinh. Vì thế, có lương hưu không đồng nghĩa với cuộc sống đã ổn định; người từng tham gia BHXH nhưng nhận khoản lương hưu thấp vẫn phải tự lo sinh hoạt, thuốc men và chăm sóc sức khỏe. Cách tiếp cận này đáng cân nhắc vì tránh biến việc từng đóng góp thành lý do khiến người cao tuổi khó tiếp cận hỗ trợ tối thiểu. Tuy nhiên, điều kiện hưởng và cách tính phần hỗ trợ cần được thiết kế rõ để tập trung nguồn lực vào người thực sự thiếu thốn.
Cần lộ trình và nguồn lực trước khi thay đổi
Mở rộng độ tuổi và nhóm thụ hưởng có thể giúp lấp khoảng trống an sinh, nhưng cũng làm tăng nhu cầu ngân sách. Vì vậy, đề xuất cần đi cùng đánh giá đầy đủ số người đủ điều kiện, khả năng cân đối nguồn lực và lộ trình thực hiện phù hợp; mức hưởng cũng có thể cần được xem xét theo ngân sách và điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ. Nếu cần thêm thời gian chuẩn bị nguồn lực, một lộ trình từng bước sẽ hợp lý hơn việc đưa ra cam kết vượt quá khả năng thực hiện. Dẫu vậy, quá trình chuẩn bị không nên làm lu mờ mục tiêu chính: giúp người cao tuổi khó khăn tiếp cận hỗ trợ sớm hơn. Hiện chưa có thay đổi nào được thông qua; các kiến nghị vẫn cần được xem xét trong quá trình sửa Luật BHXH. Kết luận nên hướng đến chính sách vừa bao phủ đúng người, vừa có nguồn lực ổn định để thực hiện.
