Phòng ngừa phải bắt đầu trước khi sự việc xảy ra
“Lớp học an toàn” là mô hình phối hợp giữa công an và nhà trường nhằm phát hiện sớm nguy cơ, ngăn vi phạm pháp luật và bạo lực học đường, đồng thời giáo dục học sinh trong môi trường gần gũi, tôn trọng lứa tuổi. Tại xã Quyết Thắng, công an xã đang triển khai các giải pháp nâng cao hiệu quả mô hình này, với mục tiêu xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh.
Cách tiếp cận chủ động là cần thiết bởi nguy cơ không dừng ở cổng trường: mâu thuẫn có thể nảy sinh ngoài giờ học, trên không gian mạng hoặc trong các mối quan hệ xã hội. Vì thế, an toàn học đường không thể chỉ dựa vào xử lý kỷ luật sau khi có sự cố. Nhà trường và công an cần nhận diện dấu hiệu bất thường, tìm hiểu hoàn cảnh và can thiệp khi vấn đề còn có thể giải quyết từ sớm. Đó là khác biệt quan trọng giữa phòng ngừa vi phạm và chạy theo hậu quả.
Giáo dục pháp luật cần gắn với đời sống học sinh
Một mô hình phòng ngừa chỉ có ý nghĩa khi học sinh hiểu vì sao hành vi gây hại cần được ngăn chặn và biết cách ứng xử khác đi. Giáo dục pháp luật vì vậy nên chạm tới những rủi ro các em có thể gặp, thay vì dừng ở việc nhắc lại quy định. Tại Quyết Thắng, lực lượng công an và nhà trường chú trọng trao đổi về tình hình học tập, sinh hoạt, tâm lý và các mối quan hệ của học sinh để nhận ra mâu thuẫn hoặc nguy cơ vi phạm.
Mô hình phối hợp ở Krông Ana cho thấy các chủ đề giáo dục có thể bao quát bạo lực học đường, ma túy, thuốc lá điện tử, xâm hại trẻ em, tai nạn thương tích, an toàn giao thông và cách sử dụng mạng xã hội văn minh. Các nội dung này đặt ra một yêu cầu thiết thực: tuyên truyền phải giúp học sinh có kiến thức và kỹ năng tự bảo vệ, chứ không chỉ nghe rồi để đó. Khi được tổ chức linh hoạt qua sinh hoạt lớp, ngoại khóa hay hoạt động trải nghiệm, thông điệp pháp luật có thêm cơ hội đi vào lựa chọn hằng ngày của các em.
Ba bên cùng chịu trách nhiệm, học sinh được bảo vệ tốt hơn
Công an có thể hỗ trợ nắm tình hình và xử lý nguy cơ; nhà trường gần học sinh trong sinh hoạt hằng ngày; gia đình hiểu hoàn cảnh và thay đổi của con. Khi ba bên chia sẻ thông tin, việc giải quyết mâu thuẫn có thể bắt đầu sớm, thay vì để sự việc leo thang. Tại Quyết Thắng, khi phát hiện vụ việc hoặc trường hợp có nguy cơ vi phạm, công an phối hợp với nhà trường và gia đình để chọn cách giáo dục, định hướng phù hợp.
Điều đáng lưu ý là phòng ngừa không đồng nghĩa với gắn nhãn hay gây áp lực cho học sinh. Cách làm được mô tả tại Quyết Thắng nhấn mạnh sự gần gũi, lắng nghe và tôn trọng tâm lý lứa tuổi, để các em có cơ hội nhận ra sai sót và tiến bộ. Ở một mô hình phối hợp khác, đại diện công an, nhà trường và cha mẹ học sinh đã ký giao ước thống nhất trách nhiệm bảo vệ, quản lý và giáo dục học sinh. Sự phối hợp ấy tạo nền tảng cho an toàn học đường, miễn là thông tin được dùng để hỗ trợ đúng lúc, không biến thành giám sát thiếu cân nhắc.
Duy trì đều đặn mới tạo được thay đổi
Mô hình ở Krông Ana đặt mục tiêu tổ chức ít nhất một hoạt động tuyên truyền, giáo dục pháp luật hoặc trang bị kỹ năng phòng ngừa cho học sinh mỗi tháng. Nhịp hoạt động định kỳ là điểm đáng chú ý: một buổi phổ biến đơn lẻ khó tạo thói quen, trong khi việc nhắc lại kiến thức và kỹ năng giúp học sinh có thêm cơ hội nhận diện nguy cơ, tìm người hỗ trợ và lựa chọn cách giải quyết an toàn.
Để mô hình “Lớp học an toàn” phát huy lâu dài, Công an xã Quyết Thắng mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm của chính quyền địa phương, sự phối hợp của nhà trường, phụ huynh và người dân. Phần việc của học sinh cũng không thể thiếu: chấp hành pháp luật, kiểm soát cảm xúc, giải quyết bất đồng văn minh và nói không với bạo lực. Kết luận ở đây khá rõ: trường học an toàn không được tạo ra bằng một đợt kiểm tra hay một khẩu hiệu, mà bằng phối hợp thường xuyên, giáo dục phù hợp và can thiệp sớm khi có dấu hiệu đáng lo.
