Giữ trường trọng điểm để hình thành nguồn học sinh giỏi
Trường THCS trọng điểm là cơ sở tập trung nâng cao chất lượng đào tạo, phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng lực nổi trội, đồng thời tạo nguồn tuyển liên thông cho bậc học cao hơn. Cách tiếp cận này đặt việc tìm kiếm học sinh giỏi THCS vào một mạng lưới có mục tiêu rõ ràng, thay vì trông chờ vào tuyển chọn ở giai đoạn cuối.
Trong quá trình sắp xếp, sáp nhập trường học, ngành giáo dục Bắc Ninh đã tham mưu giữ nguyên 18 trường THCS trọng điểm, không nhập chung với các trường cùng cấp. Đây là lựa chọn đáng chú ý: quy mô trường học có thể lớn lên sau sắp xếp, nhưng nhiệm vụ đào tạo mũi nhọn cần được giữ riêng để duy trì chuyên môn và khả năng phát hiện học sinh. Theo số liệu được công bố, 10 trường có toàn bộ lớp là lớp chất lượng cao, 8 trường kết hợp lớp đại trà với lớp chất lượng cao; tổng số học sinh học các lớp chất lượng cao vượt 10.000 em.
Đề án theo Quyết định số 652 định hướng xây dựng 18 trường THCS trọng điểm cùng hai trường THPT chuyên thành những mô hình tiêu biểu. Phân công này tạo một tuyến bồi dưỡng có đầu mối: trường phổ thông bảo đảm giáo dục toàn diện, trường trọng điểm tìm và phát triển năng lực nổi trội, còn trường chuyên đảm nhiệm đào tạo ở trình độ cao hơn.
Chuyển giao chuyên đề để mở rộng cơ hội phát hiện
Điểm mạnh của kế hoạch không chỉ nằm ở các lớp chất lượng cao mà còn ở việc đưa chuyên môn ra khỏi phạm vi trường trọng điểm. Trong năm học 2026-2027, Sở Giáo dục và Đào tạo xây dựng chương trình chuyển giao chuyên đề bồi dưỡng liên thông từ THCS đến THPT, nhằm kịp thời tìm nhân tố có năng lực ở cả trường đại trà.
Từ ngày 15/10 đến 13/11/2026, 18 trường trọng điểm tổ chức chuyển giao chuyên đề thuộc chín môn: Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, Tiếng Anh và Tin học; mỗi môn có hai chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi cấp thành phố. Đây là cách làm thiết thực: giáo viên trường đại trà có cơ hội tiếp cận nội dung, phương pháp bồi dưỡng và trao đổi chuyên môn với đồng nghiệp.
Lợi ích đáng kể nhất có thể nằm ở khâu nhận diện sớm. Khi kiến thức và kinh nghiệm được chia sẻ tới nhiều trường, giáo viên có thêm công cụ nhận ra học sinh nổi trội, định hướng môn học và môi trường phù hợp. Nhờ vậy, cơ hội phát triển năng lực không nên chỉ dành cho học sinh đã vào trường trọng điểm; kế hoạch còn có ý nghĩa hạn chế bỏ sót tiềm năng ở các địa bàn khác.
Nối các cấp học và đặt mục tiêu đầu ra
Bồi dưỡng học sinh giỏi sẽ khó tạo thành lộ trình nếu THCS và THPT hoạt động tách rời. Vì vậy, Sở Giáo dục và Đào tạo giao hai trường THPT chuyên tăng cường sinh hoạt chuyên môn, cùng bồi dưỡng học sinh với các trường THCS trọng điểm theo định kỳ. Các trường cũng tổ chức giao lưu để phát hiện, tuyển chọn học sinh có tiềm năng, tạo nguồn cho đội tuyển dự thi học sinh giỏi quốc gia.
Kế hoạch đặt ra chỉ tiêu hằng năm ít nhất 70% học sinh trường trọng điểm hoàn thành chương trình THCS dự thi vào hai trường THPT chuyên; bình quân ít nhất 15% học sinh trúng tuyển vào các lớp chuyên. Những con số này cho thấy Bắc Ninh muốn đo hiệu quả bằng khả năng đưa học sinh vào các bậc đào tạo tiếp theo, chứ không chỉ bằng số lớp chất lượng cao hay số chuyên đề được mở.
Một số trường đang điều chỉnh tuyển sinh theo hướng tập trung. Trường THCS Thân Nhân Trung dự kiến từ năm học 2026-2027 chỉ tuyển học sinh vào lớp chất lượng cao; theo lộ trình, sau ba năm học, trường sẽ chỉ còn loại hình lớp này. Hướng đi ấy có thể giúp tập trung nguồn lực, nhưng kết quả còn phụ thuộc vào việc duy trì cơ hội phát hiện học sinh ở trường đại trà và hỗ trợ giáo viên triển khai bồi dưỡng.
Thước đo thành công là không bỏ sót tiềm năng
Bắc Ninh đang ghép các mắt xích của giáo dục mũi nhọn: giữ mạng lưới trường trọng điểm, chuyển giao chuyên đề, phối hợp với trường chuyên và đặt mục tiêu tuyển sinh cụ thể. Đây là cách tiếp cận có cơ sở hơn việc chỉ tập trung luyện thi ở một nhóm trường, bởi năng lực học sinh có thể xuất hiện ở nhiều nơi và cần được nhận diện trước khi định hướng bồi dưỡng.
Tuy nhiên, số trường và chỉ tiêu đầu vào chưa tự bảo đảm chất lượng. Điều cần theo dõi là chuyên đề có thực sự lan tới giáo viên trường đại trà hay không, học sinh được phát hiện có nhận hỗ trợ phù hợp hay không, và việc phân luồng có giữ được cơ hội phát triển cho các em ngoài lớp chất lượng cao hay không. Đây mới là phép thử cho tính bao quát của kế hoạch.
Nếu phối hợp liên cấp và chia sẻ chuyên môn trở thành hoạt động thường xuyên, các trường THCS trọng điểm có thể làm tốt vai trò tạo nguồn mà không khép kín cơ hội trong một nhóm trường. Thành công của kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi vì thế không chỉ là có thêm học sinh vào trường chuyên, mà còn là phát hiện đúng năng lực, đúng lúc và mở được con đường phát triển cho học sinh ở nhiều địa bàn.
