Tinh gọn mạnh, nhưng không thể chỉ đếm đầu mối
Sắp xếp trường học là việc tổ chức lại các cơ sở, đơn vị và điểm trường nhằm tạo mạng lưới giáo dục phù hợp hơn với nhu cầu học tập, điều kiện địa bàn và khả năng quản lý, chứ không chỉ là phép tính giảm số lượng.
Trong năm 2026, Quảng Ninh dự kiến giảm số cơ sở giáo dục công lập từ 290 xuống còn 189, tức giảm thêm 101 cơ sở, tương đương khoảng 34,8%. Đợt này nối tiếp cuộc sắp xếp hoàn thành vào tháng 10-2025, khi mạng lưới giảm từ 570 xuống 290 cơ sở. Tính cả hai đợt, số đầu mối dự kiến ít hơn 381 so với ban đầu, mức giảm khoảng 66,8%.
Quy mô thay đổi lớn khiến mục tiêu tinh gọn cần được nhìn cùng với chất lượng vận hành. Sau một năm hoạt động theo mô hình mới, chất lượng giáo dục được đánh giá cơ bản ổn định, còn hiệu quả quản trị và sử dụng nguồn lực bước đầu được cải thiện. Đó là cơ sở để tiếp tục điều chỉnh, nhưng chưa phải bảo đảm rằng mọi địa phương sẽ hưởng lợi như nhau. Giá trị của đợt hai nằm ở cách bố trí trường lớp, nhân lực và nguồn lực sau sáp nhập, không nằm ở con số 189 tự thân.
Mục tiêu quản trị phải đi cùng quyền lợi người học
Lý do Quảng Ninh tiếp tục sắp xếp là yêu cầu tinh gọn đầu mối quản lý, nâng hiệu quả đầu tư và năng lực quản trị, đồng thời cơ cấu đội ngũ theo hướng giảm biên chế quản lý, tăng nhân lực trực tiếp giảng dạy. Đây cũng là bước tiếp theo trong lộ trình đổi mới tổ chức hệ thống giáo dục, gắn với việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Tuy nhiên, trường công lập Quảng Ninh hoạt động trong địa bàn có đô thị, nông thôn, miền núi, biên giới, biển và đảo. Vì vậy, một phương án áp dụng đồng loạt có thể làm tăng quãng đường đến lớp hoặc thu hẹp lựa chọn học tập ở nơi dân cư thưa, đi lại khó khăn. Khi rà soát, địa phương cần tính đến khoảng cách, phân bố dân cư, điều kiện giao thông, quy mô học sinh và khả năng tổ chức dạy học tại từng nơi.
Những trường có nhiều phân hiệu, điểm trường lẻ hoặc nằm ở địa bàn khó khăn cần phương án riêng. Sáp nhập đầu mối mà không bảo đảm học sinh tiếp cận được lớp học sẽ biến mục tiêu hiệu quả thành gánh nặng cho gia đình. Mạng lưới giáo dục chỉ được tổ chức lại hợp lý khi quy mô quản lý gọn hơn mà cơ hội học tập của trẻ không bị suy giảm.
Dạy học liên tục là điều kiện không thể thỏa hiệp
Yêu cầu quan trọng nhất của phương án là hoạt động dạy và học phải ổn định, liên tục, tuyệt đối không gián đoạn, nhất là tại trường quy mô lớn hoặc có nhiều phân hiệu, điểm trường. Điều đó đòi hỏi kế hoạch chuyển đổi cụ thể trước khi thay đổi tổ chức: ai quản lý, giáo viên được bố trí ra sao, hồ sơ học sinh và lịch học được bàn giao thế nào, tài chính và tài sản công do đơn vị nào tiếp nhận.
Thành phố giao Sở Giáo dục và Đào tạo ban hành hướng dẫn về trình tự, thủ tục, hồ sơ và tiến độ trước ngày 10-11-2026. Hồ sơ đối với trường thuộc thẩm quyền quyết định của Chủ tịch UBND thành phố phải hoàn thiện trước ngày 1-12; các xã, phường, đặc khu phải ban hành quyết định theo thẩm quyền trước ngày 5-12. Sở được giao tổng hợp kết quả, báo cáo thành phố chậm nhất ngày 15-12-2026.
Các mốc hành chính chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm chuẩn bị tại từng cơ sở. Việc kiện toàn tổ chức, bố trí nhân sự và bàn giao tài sản phải được phối hợp để trường không rơi vào khoảng trống quản lý, giáo viên không bị xáo trộn tùy tiện và học sinh không phải chịu hệ quả của chuyển đổi.
Thước đo cuối cùng là trường lớp vận hành tốt hơn
Đợt sắp xếp thứ hai là phép thử về năng lực tổ chức, không chỉ là phép thử về tốc độ giảm đầu mối. Nếu quy mô quản lý gọn hơn nhưng học sinh phải đi xa hơn, lớp học thiếu giáo viên hoặc các điểm trường mất điều kiện hoạt động, hiệu quả trên giấy sẽ không phản ánh chất lượng giáo dục.
Vì thế, mỗi phương án cần chứng minh được ba việc: học sinh vẫn tiếp cận trường lớp phù hợp; đội ngũ được phân bổ theo cấp học, môn học và nhu cầu thực tế; tài sản và nguồn lực sau sáp nhập được sử dụng hiệu quả. Với trường nghề, việc bàn giao cũng phải bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người học và không làm gián đoạn đào tạo.
Quảng Ninh có cơ sở để tiếp tục tinh gọn sau khi đợt năm 2025 giữ được hoạt động giáo dục ổn định. Nhưng lần điều chỉnh mới chỉ thành công khi mạng lưới trường lớp hợp lý hơn và mọi học sinh vẫn được học liên tục, thuận tiện. Đó mới là cách đánh giá đúng một cuộc sắp xếp trường học có quy mô lớn.
