Thiết bị thực hành đưa năng lượng xanh vào sản xuất men
Thiết bị ủ, sấy men vi sinh ứng dụng năng lượng xanh là mô hình thực hành dùng nhiệt từ khí HHO và các nguồn điện tái tạo để kiểm soát công đoạn nuôi ủ, làm khô men. Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý vì biến bài học về năng lượng sạch thành quy trình sản xuất có thể quan sát, vận hành và đánh giá.
Ngày 27/10/2026, TS. Đoàn Thị Kiều Tiên cùng các cộng sự tại Trường Đại học Kỹ thuật - Công nghệ Cần Thơ được ghi nhận đã nghiên cứu, chế tạo và ứng dụng thành công thiết bị thực hành công nghệ sản xuất men vi sinh. Nhóm nghiên cứu gồm TS. Võ Minh Thiện, ThS. Hồ Việt Thống, ThS. Nguyễn Văn Hậu và PGS. TS. Huỳnh Thanh Nhã. Mô hình được triển khai tại Phòng thí nghiệm Vi sinh của trường, phục vụ thí nghiệm, giảng dạy và nghiên cứu cho sinh viên, học viên. Sản phẩm cũng được bình chọn là sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tiêu biểu của thành phố Cần Thơ năm 2026, mang tên CASIC AWARDS 2026.
Từ điện phân nước đến buồng ủ và tủ sấy
Cốt lõi của thiết bị ủ men là cụm điện phân nước tạo hỗn hợp hydro và oxy, gọi là HHO. Khí này được dùng làm nhiên liệu đốt gia nhiệt: nhiệt làm nóng không khí trong buồng đốt, rồi quạt đối lưu cưỡng bức đưa luồng khí nóng đến tủ ủ và tủ sấy. Cách truyền nhiệt này nhằm duy trì điều kiện ổn định cho men sinh trưởng và được bảo quản, thay vì để việc gia nhiệt tách rời khỏi quy trình thực hành.
Hệ thống có hai cụm máy tách khí HHO độc lập, mỗi cụm được nêu công suất 24 VDC-0,5 kW; thiết kế cho phép điều chỉnh công suất và lưu lượng nhiệt theo yêu cầu vận hành. Trong khâu sấy men vi sinh, thiết bị có thể dùng nhiệt trở chạy bằng điện lưới, kết hợp ưu tiên điện mặt trời, hoặc dùng nhiệt từ quá trình đốt HHO. Tủ sấy kín tuần hoàn nhiệt giúp luồng khí nóng được sử dụng trong buồng sấy thay vì thất thoát nhanh ra ngoài.
Men cần nhiệt độ sấy chính xác để duy trì hoạt tính sinh học; mức thường gặp được nguồn mô tả là khoảng 45°C. Cảm biến bố trí trong hệ thống thu thập dữ liệu, còn bộ điều khiển PID giúp cân bằng nhiệt, hạn chế quá nhiệt hoặc sấy không đều.
Giá trị không chỉ nằm ở nguồn nhiệt
Điểm đáng giá của mô hình không phải lời hứa rằng một nguồn năng lượng mới tự động làm quy trình xanh hơn, mà là cách thiết bị kết nối nguồn nhiệt với quản lý và giám sát điện năng. Bảng điều khiển tích hợp kỹ thuật hòa lưới bám tải, ưu tiên điện mặt trời dư thừa của đơn vị và hệ thống pin lưu trữ. Nhờ đó, sinh viên có thể thực hành đồng thời về sản xuất men, chuyển đổi năng lượng và kiểm soát vận hành.
Mô hình được xây dựng để phục vụ thí nghiệm, giảng dạy và nghiên cứu khoa học, đồng thời trang bị kiến thức kỹ thuật mới cho các lĩnh vực công nghệ sinh học và công nghệ thực phẩm. Ý nghĩa sư phạm ở đây rất cụ thể: người học có thể theo dõi mối liên hệ giữa nguồn cấp năng lượng, nhiệt độ và yêu cầu bảo toàn hoạt tính của men, thay vì chỉ tiếp cận từng nội dung riêng lẻ.
Tiềm năng ứng dụng cần đi cùng đánh giá thực tế
Việc dùng HHO làm nhiên liệu gia nhiệt hướng đến giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và hỗ trợ quy trình sản xuất sạch hơn, thân thiện môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, nguồn thông tin hiện có chưa đưa ra số liệu so sánh mức tiêu thụ năng lượng hay phát thải giữa mô hình này với thiết bị thông thường. Vì vậy, giá trị thuyết phục nhất hiện nay là khả năng trình diễn, đào tạo và kiểm soát năng lượng, chứ chưa phải một kết luận định lượng về hiệu quả môi trường.
Khả năng ứng dụng không dừng ở sản xuất men: nhờ quản lý năng lượng và số hóa quy trình, mô hình có thể mở rộng sang các hoạt động công nghiệp khác có sử dụng điện, hỗ trợ tối ưu hóa tiêu thụ và tiết kiệm chi phí sản xuất. Thiết bị được ghi nhận là có thiết kế linh hoạt, tương thích rộng và tiềm năng phục vụ cả giáo dục lẫn công nghiệp.
Tóm lại, đây là một thiết bị ủ men có giá trị vì ghép được bài toán sinh học với vận hành năng lượng trong cùng một mô hình. Muốn khẳng định hiệu quả ở quy mô sản xuất, bước tiếp theo vẫn cần những số liệu vận hành cụ thể; còn với đào tạo và nghiên cứu, thiết bị đã tạo ra một môi trường thực hành sát nhu cầu chuyển đổi xanh.
