Quy mô đường dây và vụ triệt phá
Đường dây phân bón giả là mạng lưới dùng doanh nghiệp, bao bì và kênh phân phối để đưa sản phẩm sai lệch về nguồn gốc ra thị trường, gây rủi ro trực tiếp cho sản xuất nông nghiệp. Ngày 2/11, Công an TP.HCM cho biết đã triệt phá đường dây quy mô lớn do Nguyễn Hồng Lam cầm đầu; vụ án được phá ngày 29/9/2026 khi các đối tượng đang sản xuất phân bón giả. Tang vật gồm 98.609 bao phân bón, tổng khối lượng 2.157 tấn. Tuy nhiên, cần phân biệt tổng lượng bị tạm giữ với lượng được xác định là giả: 4.469 bao được các đối tượng khai nhận đã làm giả. Sự phân biệt này quan trọng: quy mô tang vật cho thấy phạm vi điều tra rất lớn, nhưng không nên đánh đồng toàn bộ số hàng thu giữ với hàng giả đã được xác nhận.
Dựng xuất xứ nước ngoài bằng nhiều công ty
Theo điều tra, nhóm hoạt động thông qua Công ty CP Thương mại Nông nghiệp Vàng, Công ty CP Công nghệ Nông nghiệp Polaris và Công ty TNHH MTV Anfer Việt Nam. Hàng được nhập từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan và Lào, tập kết tại kho ở Khu công nghiệp Sóng Thần 1, rồi sang chiết, đóng gói bằng bao bì ghi xuất xứ nước ngoài không đúng thực tế. Hơn 20 loại phân bón bị làm giả, trong đó có sản phẩm mang nhãn Magnesium Sulphate xuất xứ Ấn Độ, Kali Sulphate xuất xứ Bỉ và phân bón hữu cơ Organic. Nhóm còn móc nối với lãnh đạo và nhân sự kinh doanh của Công ty CP Vina Tân Á để đặt in bao bì. Công an thu giữ 124.100 vỏ bao giả, 2.500 vỏ bao nhập khẩu đã cắt và 21 trục in. Đây không chỉ là thủ đoạn thay nhãn: bao bì tạo vẻ ngoài đáng tin của hàng nhập khẩu, giúp hàng dễ được đưa vào thị trường.
Tiêu thụ qua mạng, hàng đến nhiều tỉnh
Sản phẩm được quảng bá, phân phối qua các hội nhóm và nền tảng Facebook, Telegram, Zalo, TikTok, rồi tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phía Nam và Tây Nguyên. Cơ quan điều tra xác minh doanh nghiệp, đại lý, hộ kinh doanh và cá nhân ở TP.HCM, Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng, Đồng Tháp, Vĩnh Long đã mua phân bón giả, đồng thời thu hồi lượng lớn sản phẩm. Theo công an, đường dây thu lợi bất chính hàng chục tỷ đồng; nhóm bắt đầu sản xuất phân bón giả từ năm 2025. Kênh bán trực tuyến làm tăng khó khăn cho người mua muốn kiểm chứng nguồn gốc: hình ảnh và lời quảng cáo không đủ bảo đảm chất lượng. Phân bón không rõ xuất xứ có thể ảnh hưởng năng suất cây trồng và gây thiệt hại kinh tế. Người nông dân nên mua tại đại lý, nhà phân phối chính hãng, đồng thời lưu lại thông tin lô hàng và chứng từ giao dịch.
11 bị can bị khởi tố, công an tiếp tục mở rộng
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM đã khởi tố vụ án, khởi tố 11 bị can và bắt tạm giam để điều tra về tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón theo Điều 195 Bộ luật Hình sự. Đây là bước xử lý hình sự quan trọng, nhưng điều tra vẫn tiếp diễn: công an truy xét người giúp sức, người tiêu thụ, làm rõ quy trình nhập khẩu và phân tích chất lượng sản phẩm. Vì vậy, cần phân biệt việc bị khởi tố với kết luận cuối cùng về trách nhiệm từng cá nhân. Cơ quan chức năng đề nghị tổ chức, cá nhân từng tiêu thụ hàng do nhóm sản xuất chủ động trình báo, cung cấp thông tin và tài liệu. Với vụ án liên quan nhiều công ty và địa phương, việc lần theo kênh phân phối, thu hồi sản phẩm và xác định chất lượng từng lô hàng sẽ giúp làm rõ phạm vi vi phạm.
Quy mô tang vật cho thấy hoạt động này vượt xa một vụ buôn bán nhỏ lẻ: mạng lưới dựa vào pháp nhân doanh nghiệp, bao bì đặt in và nền tảng trực tuyến. Vụ triệt phá đã ngăn chặn một phần hoạt động, nhưng bảo vệ nông dân còn đòi hỏi làm rõ nơi tiêu thụ và cảnh báo người mua. Người dân nên cảnh giác với sản phẩm không rõ nguồn gốc được quảng cáo trên mạng; khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cần báo cơ quan chức năng. Như vậy, khởi tố buôn bán hàng giả là bước mở đầu cho quá trình xử lý, còn việc truy nguồn và thu hồi hàng mới quyết định mức độ bảo vệ người sử dụng.
