Nghỉ hưu không có nghĩa là ngừng sống cho mình
Sống vui tuổi già là xây dựng một nhịp sống phù hợp với sức khỏe, điều kiện và mong muốn cá nhân, đồng thời duy trì kết nối với gia đình, bạn bè và cộng đồng. Ở tuổi 59, vừa nghỉ hưu sau nhiều năm làm giáo viên trung học tại TP.HCM, bà Đặng Huy Lam dành thời gian đi du lịch cùng chồng và bạn bè, chăm sóc sức khỏe, trở lại với những điều từng phải gác lại; khi con cần, bà vẫn sẵn lòng giúp đỡ. Chuyến đi Nga ngắm mùa thu vàng là một phần của khoảng thời gian mới ấy, chứ không phải sự rời bỏ gia đình. Bà có lương hưu ổn định và khoản tích lũy riêng, giúp chủ động sắp xếp cho sở thích cá nhân. Cách sống của bà gợi ra một quan điểm đáng giữ: nghỉ hưu không nên mặc định là dành toàn bộ thời gian cho con cháu. Quan tâm gia đình và chăm sóc bản thân có thể song hành.
Hạnh phúc tuổi già cần những vai trò và giá trị mới
Hạnh phúc tuổi già không chỉ đến từ sức khỏe hay điều kiện vật chất; nó còn phụ thuộc vào khả năng điều chỉnh nhu cầu, giữ các mối quan hệ và tìm thấy giá trị trong cuộc sống. Đây là điều dễ bị bỏ quên khi vai trò chăm sóc con cháu từng chiếm phần lớn thời gian. Bà Thu Trâm, ngoài 60 tuổi, từng hụt hẫng khi các con tự sắp xếp việc nhà và ít cần ông bà trông cháu. Bước ngoặt đến khi bà cùng con gái tham gia lớp nấu ăn và câu lạc bộ dành cho người cao tuổi; sau đó, bà dành thời gian học vẽ, khiêu vũ và đi du lịch trong nước. Câu chuyện ấy cho thấy khoảng trống sau khi nghỉ hưu không tự biến mất: mỗi người cần chủ động lấp đầy bằng hoạt động và quan hệ mình thấy có ý nghĩa. Gia đình vẫn là chỗ dựa, nhưng không nên là nguồn giá trị duy nhất của một người lớn tuổi.
Bối cảnh cũng đang đổi thay: dân số già hóa nhanh trong khi cấu trúc gia đình biến chuyển, khiến việc chủ động hơn trong tuổi già ngày càng cần thiết. Theo số liệu được nêu trong tài liệu, người từ 60 tuổi trở lên chiếm 14,5% dân số trung bình năm 2025; cả nước có gần 17 triệu người cao tuổi và con số này được dự báo lên khoảng 18 triệu vào năm 2030. Những con số ấy không chỉ nói về quy mô dân số. Chúng nhắc rằng sống vui tuổi già cần được nhìn như một phần của kế hoạch sống, thay vì trông chờ con cái tự quyết định thay.
Chuẩn bị nghỉ hưu từ sức khỏe đến nếp sinh hoạt
Chuẩn bị nghỉ hưu nên bắt đầu trước ngày rời công việc, bằng việc tìm hiểu sức khỏe tuổi già, bệnh thường gặp và cách chăm sóc bản thân. Tại hội nghị về lão khoa ngày 31/10, PGS.TS Lê Đình Thanh lưu ý xu hướng già hóa cùng sự gia tăng bệnh tim mạch, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa và tình trạng mắc nhiều bệnh ở người cao tuổi đang đặt ra yêu cầu mới cho hệ thống y tế. Khi tuổi tác tăng, khả năng vận động, phục hồi và tự bảo vệ có thể suy giảm; vì vậy, kế hoạch duy trì nhịp độ như thời còn đi làm dễ trở thành gánh nặng thay vì niềm vui. GS Nguyễn Thiện Nhân đề nghị học cách ăn uống an toàn, chăm sóc răng miệng và mắt, cũng như thực hiện sinh hoạt hằng ngày sao cho hạn chế rủi ro. Nhà ở cũng nên được sắp xếp thuận tiện, giảm chướng ngại vật và việc phải lên xuống cầu thang.
Chuẩn bị tâm lý cũng quan trọng không kém. Thay vì giữ nguyên mọi mục tiêu từng đặt ra khi còn khỏe và bận rộn, hãy chọn hoạt động phù hợp với thể lực, hoàn cảnh gia đình và nguồn lực hiện có. Điều đó không có nghĩa từ bỏ ước mơ; đó là cách để niềm vui có thể duy trì lâu dài. Bà Lam tập thể dục, chú ý ăn uống và giữ tinh thần thoải mái, đồng thời dành thời gian cho bạn đời, bạn bè và các cháu. Một kế hoạch tốt vì thế không chỉ hỏi mình sẽ làm gì khi nghỉ việc, mà còn hỏi làm thế nào để tiếp tục tự chủ, an toàn và gắn bó với những người thân yêu.
Một nhịp sống có ích, có niềm vui và có kết nối
Sống vui không đòi hỏi phải bận rộn liên tục hay theo đuổi những mục tiêu lớn. Theo GS Nguyễn Thiện Nhân, phương châm dành cho người cao tuổi là “sống khỏe, sống có ích và sống có niềm vui”; mỗi người nên đặt mục tiêu phù hợp với sức khỏe, điều kiện kinh tế và hoàn cảnh gia đình. Điều này có thể bắt đầu từ những việc gần gũi: duy trì vận động, gặp bạn bè, theo đuổi sở thích cũ, học kỹ năng mới hoặc hỗ trợ con cháu khi thực sự cần. Nếu sức khỏe cho phép, tiếp tục làm việc hay tham gia hoạt động cộng đồng cũng có thể đem lại cảm giác đóng góp. Nhưng sự hữu ích không nên bị đo bằng việc người cao tuổi có sẵn sàng hy sinh toàn bộ thời gian cho gia đình hay không.
Một giai đoạn mới sẽ dễ thích nghi hơn nếu kiến thức và kỹ năng được chuẩn bị từ trước. GS Nguyễn Thiện Nhân kiến nghị xây dựng tài liệu hướng dẫn để người cao tuổi có thêm kiến thức, kỹ năng chủ động tạo dựng cuộc sống hạnh phúc. Điều cần thiết không phải là một công thức áp dụng cho tất cả, mà là khả năng lựa chọn: biết cơ thể cần gì, duy trì các mối quan hệ quan trọng và dành chỗ cho niềm vui riêng. Nghỉ hưu không phải lúc khép lại vai trò trong gia đình; đó là cơ hội cân bằng lại vai trò ấy với nhu cầu cá nhân. Khi chăm sóc bản thân được xem là một phần của đời sống, chứ không phải ích kỷ, hạnh phúc tuổi già có nền tảng vững hơn.
