Luống rau xanh cũng là một lớp học
Vườn rau trường mầm non là khu trồng rau trong khuôn viên trường, nơi trẻ được quan sát, chăm sóc cây và học về tự nhiên qua những hoạt động phù hợp với lứa tuổi. Mô hình này đáng quý vì biến khoảng sân quen thuộc thành không gian học tập xanh, đồng thời có thể bổ sung rau tươi cho bữa ăn bán trú. Tại Trường Mầm non Hoa Lư, từ năm học 2023-2024, nhà trường dành 375 m² trong khuôn viên để xây dựng “Vườn rau cho bé”. Trẻ được gieo hạt, tưới nước, nhổ cỏ và theo dõi cây lớn lên dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Những việc nhỏ ấy biến kiến thức trong sách thành điều trẻ có thể nhìn, chạm và hiểu. Vườn rau vì thế không phải phần trang trí thêm, mà là một lớp học gắn với đời sống.
Chăm cây để học kiên nhẫn và trách nhiệm
Trẻ khó hình thành ý thức bảo vệ môi trường chỉ bằng lời nhắc; các em cần được tự tay chăm sóc và nhìn thấy kết quả từ hành động của mình. Khi gieo một hạt, tưới cây rồi quan sát rau lớn lên, trẻ hiểu cây cần nước, đất và sự chăm sóc; khi gặp sâu, bọ trên luống, các em có cơ hội tìm hiểu sinh vật thay vì chỉ học tên gọi. Những trải nghiệm đầu đời ấy giúp trẻ rèn sự kiên nhẫn, tinh thần trách nhiệm và niềm vui khi chăm cây. Giáo dục xanh cho trẻ vì vậy không dừng ở hoạt động trồng rau, mà bồi đắp cách ứng xử hài hòa với tự nhiên. Học tập thiên nhiên càng có ý nghĩa khi giáo viên giao việc vừa sức, để trẻ được quan sát, thử làm và trao đổi điều mình phát hiện.
Đưa trẻ rời màn hình, gần thiên nhiên hơn
Trong nhịp sống đô thị, nhà cao tầng và thiết bị điện tử ngày càng chiếm nhiều thời gian của trẻ nhỏ; trải nghiệm ngoài trời là cách thiết thực để các em kết nối lại với thế giới tự nhiên. Thay vì chỉ xem hình ảnh về cây cối, trẻ có thể tự tưới một nhành cây, quan sát đất ẩm hay tìm hiểu một con vật. Chính việc trực tiếp tham gia giúp bài học dễ nhớ và khơi gợi sự tò mò. Một khu giáo dục trải nghiệm ở ngoại ô Đà Nẵng có diện tích khoảng 6.000 m², tạo điều kiện để trẻ khám phá thiên nhiên qua hoạt động thực hành. Tuy nhiên, không phải trường nào trong nội đô cũng có đủ mặt bằng để làm vườn. Vì vậy, giáo dục xanh cần linh hoạt: tận dụng góc sân, bồn cây hoặc phối hợp với không gian trải nghiệm bên ngoài, thay vì xem thiếu diện tích là lý do để trẻ chỉ học trong lớp.
Giá trị của vườn rau nằm ở cách duy trì
Một vườn rau được chăm sóc tốt còn phục vụ bữa ăn và cải thiện cảnh quan trường học. Tại Trường Mầm non Liêm Tuyền, khu đất 384 m² được cải tạo thành vườn rau từ năm học 2018-2019. Trung bình mỗi tháng, vườn cung cấp khoảng 220 kg rau, đáp ứng 40-50% nhu cầu rau xanh trong bữa ăn bán trú của toàn trường. Trên toàn tỉnh, khoảng 500 phân hiệu, điểm trường mầm non có khu vực vườn rau; hơn 350 nơi tổ chức hoạt động trải nghiệm hằng ngày cho trẻ. Những con số này cho thấy mô hình có thể mang lại lợi ích thiết thực, nhưng hiệu quả không tự đến: trường cần bảo đảm quy trình trồng rau an toàn, phân công chăm sóc và kết nối hoạt động với bài học. Phối hợp với phụ huynh và các không gian trải nghiệm bên ngoài sẽ giúp duy trì hoạt động phù hợp điều kiện từng trường.
