Lối sống xanh bắt đầu từ việc trẻ có thể tự làm
Lối sống xanh ở trường học là cách học sinh biến sự quan tâm đến môi trường thành những hành động nhỏ, có thể thực hiện và duy trì trong sinh hoạt hằng ngày. Giá trị của giáo dục môi trường vì thế không nằm ở số khẩu hiệu trẻ thuộc lòng, mà ở việc các em biết phân loại rác, tiết kiệm tài nguyên và hiểu vì sao những lựa chọn ấy quan trọng.
Ngày 30/10, lễ tổng kết và trao giải cuộc thi “Lối sống xanh – Đại sứ năng động bảo vệ môi trường” diễn ra tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chu Văn An, Hà Nội. Cuộc thi thu hút 885 video từ 274 trường tiểu học thuộc 22 tỉnh, thành phố. Những con số này cho thấy học sinh sẵn sàng tham gia khi chủ đề môi trường được đặt trong một hoạt động gần gũi, có không gian sáng tạo và cơ hội chia sẻ.
Video dự thi giúp các em giải thích việc phân loại, tái sử dụng rác và lan tỏa thông điệp sống xanh tới gia đình, bạn bè. Cuộc thi có ý nghĩa nhất ở chỗ nó không dừng ở nhận thức: tại lễ trao giải, học sinh còn thực hành xử lý vỏ hộp giấy đã qua sử dụng để đưa vào hệ thống thu gom phù hợp.
Tập làm trước, thành thói quen sau
Một đứa trẻ khó hình thành thói quen xanh chỉ bằng lời nhắc “hãy bảo vệ môi trường”. Các em cần được chỉ dẫn cụ thể, rồi có cơ hội làm lại trong những tình huống quen thuộc. Tại sự kiện ở Hà Nội, học sinh được chuyên gia hướng dẫn làm sạch, gấp gọn vỏ hộp giấy và đưa bao bì vào đúng nơi thu gom để tái chế. Đó là một bài học thiết thực vì nối kiến thức với động tác rõ ràng.
Nhà trường có thể đưa quy trình ấy vào sinh hoạt thường nhật: bố trí điểm thu gom dễ tiếp cận, hướng dẫn học sinh phân loại tại lớp và phân công các em cùng kiểm tra khu vực sau giờ ăn. Điều quan trọng không phải tổ chức thật nhiều phong trào, mà là thiết kế hoạt động đủ đơn giản để trẻ có thể tự thực hiện, đủ đều đặn để hành động trở thành phản xạ.
Cách làm này cũng trao cho học sinh vai trò chủ động. Em Nguyễn Cao Thục Anh, học sinh lớp 6B tại Quảng Trị, cho biết em cùng các bạn tự làm video hướng dẫn gấp gọn vỏ hộp sữa sau khi uống. Khi trẻ vừa thực hành vừa hướng dẫn người khác, việc học không còn bó hẹp trong lớp mà có thể lan sang gia đình và cộng đồng.
Giáo dục môi trường là một phần của phát triển phẩm chất
Ngành giáo dục đang xem ý thức bảo vệ môi trường, hành vi xanh và lối sống có trách nhiệm là một phần trong quá trình phát triển phẩm chất, năng lực người học. Đây là hướng đi đúng: ứng xử có trách nhiệm không thể chỉ là nội dung trong một tiết học, mà cần hiện diện trong cách học sinh dùng nước, giữ gìn lớp học và xử lý rác.
Lý do càng cấp thiết khi ô nhiễm, rác thải nhựa, suy giảm tài nguyên, thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến hiện tại cũng như tương lai của trẻ. Ngày 30/10 tại Thái Nguyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với UNICEF Việt Nam tổ chức hội thảo về học sinh với lối sống xanh, nhằm khuyến khích thực hành kỹ năng xanh và chia sẻ sáng kiến bảo vệ môi trường.
Những định hướng này cần được chuyển thành trải nghiệm phù hợp với từng lứa tuổi. Hai bộ đã xây dựng 8 bộ tài liệu hướng dẫn tích hợp kiến thức phòng, chống thiên tai vào chương trình phổ thông ở cả ba cấp học. Tài liệu sẽ có tác dụng rõ hơn khi đi cùng bài tập thực hành, hoạt động quan sát môi trường quanh trường và cơ hội để học sinh đề xuất cách cải thiện.
Muốn bền vững, trường học cần có gia đình đồng hành
Một phong trào chỉ tạo dấu ấn ngắn hạn nếu kết thúc cùng lễ trao giải. Để học sinh bảo vệ môi trường thành nếp sống, nhà trường cần duy trì những điều kiện giúp trẻ lặp lại hành động: hướng dẫn dễ hiểu, nơi thu gom phù hợp và người lớn làm gương. Gia đình cũng cần tiếp nối những thực hành ấy ở nhà, để việc phân loại rác không chỉ diễn ra trong khuôn viên trường.
Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thái Nguyên Nguyễn Đức Thịnh nhấn mạnh cần chuyển từ hiểu biết sang hành động, phát huy vai trò chủ thể của học sinh và tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình, đoàn thể và cộng đồng. Nhận định này chỉ ra điểm then chốt: trẻ cần được trao trách nhiệm thật, thay vì chỉ đứng nghe người lớn nói về trách nhiệm.
Sau cuộc thi, Nestlé Việt Nam cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng, Tetra Pak Việt Nam và các trường dự kiến từng bước nhân rộng hoạt động thu gom vỏ hộp giấy đã qua sử dụng. Đây là bước tiếp nối đáng hoan nghênh, nhưng thành công nên được đo bằng việc học sinh còn phân loại rác vào những ngày không có sự kiện hay không. Khi hành động nhỏ được lặp lại trong lớp, ở nhà và trong cộng đồng, lối sống xanh mới thực sự bắt đầu.
