Tiêm chủng là một phần của chăm sóc tim mạch
Tiêm chủng trong chăm sóc tim mạch là việc đánh giá và sử dụng vắc-xin phù hợp với tuổi, bệnh nền, nguy cơ nhiễm trùng và tiền sử tiêm chủng, nhằm góp phần hạn chế bệnh truyền nhiễm làm sức khỏe tim mạch xấu đi. Đây không phải phần phụ của điều trị: với người có bệnh tim, phòng ngừa nhiễm trùng nên được bàn đến cùng kiểm soát huyết áp, suy tim và bệnh mạch vành. Tại Đại hội Tim mạch Toàn quốc lần thứ 20, các chuyên gia chia sẻ những ca bệnh cho thấy người bệnh đang ổn định vẫn có thể trở nặng trong thời gian ngắn sau nhiễm trùng. Bối cảnh này đòi hỏi chuyển từ chăm sóc chỉ tập trung vào bệnh nền sang quản lý toàn diện, trong đó dự phòng tim mạch bao gồm cả đánh giá nguy cơ nhiễm trùng. WHO ước tính Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000 ca tử vong liên quan đến bệnh tim mạch mỗi năm.
Một đợt nhiễm trùng có thể làm tim mất bù
Nguy cơ không chỉ nằm ở bản thân bệnh truyền nhiễm. Nhiễm trùng có thể làm tăng viêm hệ thống, stress oxy hóa, rối loạn chức năng nội mô và tình trạng tăng đông; những thay đổi này có thể góp phần gây nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ hoặc tử vong tim mạch. Người cao tuổi và người có nhiều bệnh nền dễ đối mặt với nhiễm trùng nặng và mất bù tim mạch hơn. Một trường hợp được trình bày tại hội nghị cho thấy điều đó: bệnh nhân nữ 67 tuổi mắc suy tim, tăng huyết áp và bệnh mạch vành, trước đó ổn định suốt sáu tháng, nhập viện sau khi triệu chứng hô hấp tiến triển thành nhiễm RSV và suy tim cấp. Ở người từ 65 tuổi trở lên mắc bệnh động mạch vành, tỷ lệ nhập viện do RSV có thể cao gấp 6,5 lần. Những con số này nhắc rằng các triệu chứng giống cảm cúm không nên bị xem nhẹ ở người bệnh tim.
Khuyến cáo cần đi vào cuộc trao đổi tại phòng khám
Khoảng cách đáng chú ý không phải là thiếu lý do để dự phòng, mà là việc đánh giá tiêm chủng chưa nên bị tách khỏi quy trình chăm sóc thường xuyên. Các trường hợp được thảo luận tại hội nghị cho thấy quản lý tim mạch không dừng ở kiểm soát huyết áp hay điều trị suy tim; theo dõi định kỳ và xem xét nguy cơ nhiễm trùng cũng có ý nghĩa. Tuyên bố đồng thuận lâm sàng của Hiệp hội Tim mạch châu Âu và khuyến cáo của Hội Tim mạch học Hoa Kỳ năm 2025 đều xem tiêm chủng là một phần của dự phòng tim mạch toàn diện cho người nguy cơ cao. Trong tiêm chủng bệnh tim, vắc-xin phế cầu, RSV, cúm, bạch hầu-uốn ván-ho gà, viêm gan B và các vắc-xin khác có thể được cân nhắc theo khuyến cáo hiện hành cùng nguy cơ cá nhân. Một chủ đề khác tại hội nghị là dự phòng zona; chuyên gia cho biết người mắc bệnh tim mạch có nguy cơ mắc zona cao hơn khoảng 34%.
Đừng tự quyết định tiêm hay trì hoãn
Cách thực tế nhất để thu hẹp khoảng cách giữa khuyến cáo và chăm sóc thường ngày là chủ động hỏi nhân viên y tế về tình trạng tiêm chủng trong các lần khám định kỳ. Người bệnh tăng huyết áp nên được đánh giá dựa trên tuổi, bệnh đồng mắc, nguy cơ nhiễm trùng và tiền sử tiêm chủng. Việc lựa chọn vắc-xin cần phù hợp với sức khỏe và chỉ định chuyên môn; người bệnh không nên tự quyết định tiêm hoặc trì hoãn. Đây là một bước bổ sung cho điều trị, không thay thế thuốc hay kế hoạch theo dõi tim mạch. Với người cao tuổi hoặc có nhiều bệnh nền, trao đổi sớm về phòng ngừa có thể giúp bác sĩ và người bệnh cùng cân nhắc nguy cơ, thay vì chỉ xử lý khi nhiễm trùng đã khiến bệnh tim trở nặng. Chăm sóc tim mạch toàn diện vì thế cần tính cả những nguy cơ có thể phòng ngừa, chứ không chỉ tập trung vào chỉ số tim mạch hiện tại.
