Cúm mùa không phải cảm lạnh thông thường
Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus cúm thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra, có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi và đôi khi dẫn đến biến chứng nguy hiểm. Điểm cần nhớ là ho, sổ mũi hay đau họng không đủ để kết luận mắc cúm: nhiều bệnh hô hấp có biểu hiện tương tự, nhưng cúm thường khởi phát đột ngột hơn, kèm sốt và đau mỏi cơ rõ rệt. Vì vậy, tự đoán bệnh qua vài triệu chứng rồi bỏ qua diễn tiến nặng là lựa chọn rủi ro. Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao gặp biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp, hoặc bệnh nền trở nặng. Mùa cúm Bắc bán cầu tại Việt Nam thường kéo dài từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau; thời điểm này càng nên chủ động theo dõi sức khỏe và phòng lây nhiễm.
Các loại cúm mùa thường gặp ở người
Trong bốn type virus cúm A, B, C và D, cúm A và cúm B là hai tác nhân chủ yếu gây các đợt cúm mùa ở người. Cúm A được chia thành các phân type dựa trên protein bề mặt H và N; A(H1N1) và A(H3N2) là những phân type có thể lưu hành ở người. Virus này biến đổi di truyền, có thể gây dịch trên diện rộng và, khi xuất hiện biến đổi lớn khiến cộng đồng ít miễn dịch phù hợp, một số chủng có khả năng gây đại dịch. Cúm B cũng gây bệnh mùa vụ, nhưng được phân thành các dòng virus chứ không chia theo các phân type H và N tương tự. Cúm C thường gây bệnh nhẹ hơn và ít được ghi nhận trong các đợt dịch lớn; cúm D chủ yếu được phát hiện ở gia súc, chưa được xác định là nguyên nhân gây bệnh ở người. Đừng cho rằng cúm B luôn nhẹ hơn cúm A: cả hai đều có thể gây biến chứng, nhất là ở nhóm nguy cơ cao.
Nhận biết triệu chứng và dấu hiệu cần đi khám
Các triệu chứng cúm mùa thường xuất hiện tương đối đột ngột: sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt mỏi, ho, đau họng, sổ mũi hoặc nghẹt mũi. Một số trẻ em có thể buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy. Những dấu hiệu này không thể tự xác định người bệnh mắc type cúm nào, cũng không phân biệt chắc chắn cúm với các bệnh hô hấp khác; bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm khi cần. Hãy đặc biệt lưu tâm nếu người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc tình trạng khiến gia đình lo ngại, bởi cúm có thể dẫn đến viêm phổi, suy hô hấp và làm nặng bệnh nền. Người mắc cúm nên nghỉ ngơi, uống đủ nước và làm theo hướng dẫn y tế; không tự ý dùng kháng sinh vì thuốc này không tiêu diệt virus cúm. Nếu bệnh diễn tiến bất thường hoặc nặng lên, nên liên hệ cơ sở y tế thay vì chỉ dựa vào triệu chứng để tự chẩn đoán.
Phòng bệnh bằng vaccine và thói quen hằng ngày
Phòng bệnh cúm hiệu quả nên kết hợp tiêm vaccine với các biện pháp giảm lây truyền, thay vì chỉ trông chờ vào một cách duy nhất. Người dân được khuyến nghị tiêm vaccine cúm trước khi mùa cúm bùng phát, nên tiêm trước tháng 12, và nhắc lại mỗi năm một lần để duy trì hiệu quả bảo vệ. Thành phần vaccine được cập nhật theo khuyến cáo chủng virus lưu hành ở từng khu vực và thời điểm. Bên cạnh tiêm vaccine cúm, hãy rửa tay thường xuyên, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng, đồng thời hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng hô hấp. Những việc này có thể thực hiện trong sinh hoạt hằng ngày và đặc biệt đáng chú ý khi trong nhà có trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người mắc bệnh mạn tính. Tiêm chủng không thay thế việc theo dõi triệu chứng, nhưng là biện pháp chủ động giúp giảm nguy cơ mắc cúm và biến chứng liên quan.
- Tiêm vaccine cúm theo khuyến cáo, tốt nhất trước khi mùa cúm bùng phát và nên tiêm trước tháng 12.
- Nhắc lại vaccine cúm mỗi năm một lần để duy trì hiệu quả bảo vệ.
- Rửa tay, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, giữ nhà cửa thông thoáng.
- Hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp; nghỉ ngơi, uống đủ nước nếu mắc cúm và không tự ý dùng kháng sinh.
