Từ tuyển theo môn sang chọn theo lĩnh vực
Tuyển sinh trường chuyên theo ba khối là phương án dự thảo của Bộ GD-ĐT, trong đó thí sinh đăng ký lĩnh vực Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội hoặc Ngoại ngữ thay vì chọn một môn chuyên ngay khi vào lớp 10. Ngày 10/11, Bộ công bố dự thảo quy chế mới, đề xuất thay đổi cách tuyển sinh và tổ chức hoạt động tại trường THPT chuyên. Đây là đề xuất đáng chú ý vì nó chuyển trọng tâm từ việc sàng lọc thật sớm theo một môn sang đánh giá nền tảng rộng hơn. Với học sinh, điều đó có thể giảm áp lực phải chốt sở trường từ khi còn chưa có đủ trải nghiệm; với trường học, lại đòi hỏi cách phát hiện năng lực và tổ chức chương trình linh hoạt hơn. Dự thảo cũng nêu mỗi khối có phương thức tuyển sinh và điểm chuẩn riêng, nên đây không chỉ là đổi tên các môn thi.

Ba khối thi và cách tính điểm dự kiến
Trong phương án thi lớp 10 chuyên, thí sinh khối Khoa học tự nhiên làm Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội làm Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và ngoại ngữ đăng ký. Học sinh muốn vào lớp chuyên Hóa, chẳng hạn, sẽ không thi riêng môn Hóa như cách hiện hành. Các bài thi nâng cao và bài thi ngoại ngữ có hệ số tối thiểu là 2; những bài thi còn lại hệ số 1. Như vậy, môn gắn với lĩnh vực đăng ký vẫn có trọng số cao, nhưng thí sinh không thể chỉ dựa vào một môn để cạnh tranh. Đây là điểm cân bằng hợp lý trên giấy; hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào chất lượng đề đọc hiểu và cách các trường xây dựng điểm chuẩn.
| Khối dự tuyển | Các bài thi dự kiến | Trọng số cao hơn |
|---|---|---|
| Khoa học tự nhiên | Toán nâng cao, Ngữ văn, đọc hiểu khoa học tự nhiên | Toán nâng cao, tối thiểu hệ số 2 |
| Khoa học xã hội | Ngữ văn nâng cao, Toán, đọc hiểu khoa học xã hội | Ngữ văn nâng cao, tối thiểu hệ số 2 |
| Ngoại ngữ | Toán, Ngữ văn, ngoại ngữ đăng ký | Bài thi ngoại ngữ, tối thiểu hệ số 2 |

Mục tiêu là giảm học lệch, nhưng chuyển đổi cần thận trọng
Bộ lý giải đề xuất Bộ GD-ĐT bằng mục tiêu định vị lại trường chuyên: vừa phát hiện, bồi dưỡng tài năng, vừa bảo đảm học sinh phát triển toàn diện và hạn chế tình trạng học lệch, chạy theo thành tích. Theo ông Thái Văn Tài, phương thức tuyển hiện nay có thể chọn đúng học sinh nổi trội ở một môn, nhưng cũng khiến các em phải tập trung ôn luyện chuyên sâu từ sớm, trong khi năng lực và sở trường còn có thể thay đổi. Đăng ký theo khối được kỳ vọng mở rộng nền tảng kiến thức và giảm việc luyện quá sâu một môn trước kỳ thi. Sau khi trúng tuyển, học sinh dự kiến được tư vấn, trải nghiệm rồi đăng ký môn học chuyên sâu phù hợp với năng lực, sở thích và nguyện vọng. Tuy nhiên, lợi ích ấy chỉ thành hiện thực nếu việc tư vấn có chất lượng và học sinh vẫn có lối đi rõ ràng để phát triển năng khiếu riêng.

Không phải trường nào cũng phải áp dụng cùng lúc
Lo ngại của phụ huynh về xáo trộn là có cơ sở: nhiều học sinh đã ôn theo phương thức hiện hành, nên thay đổi đột ngột có thể ảnh hưởng đến kế hoạch và quyền lợi dự thi. Vì vậy, đề xuất không đồng nghĩa mọi trường chuyên bắt buộc triển khai đồng loạt. Dự thảo nêu hai mốc: trường đủ điều kiện có thể áp dụng mô hình mới từ năm học 2027–2028; trường chưa đủ điều kiện tiếp tục theo quy chế hiện hành và chuyển từ năm học 2028–2029. Ông Thái Văn Tài nhấn mạnh mốc 2027–2028 là phương án đề xuất, không phải yêu cầu tất cả trường làm bằng mọi giá. Các đơn vị được đề nghị gửi góp ý trước ngày 15/11/2026. Cách triển khai theo mức độ sẵn sàng là lựa chọn đúng: cải cách tuyển sinh cần được thử thách bằng điều kiện thực tế, không nên biến một mô hình mới thành chỉ tiêu áp dụng hình thức.
Sau cùng, ba khối chuyên có thể giúp tuyển sinh bớt thúc đẩy việc học lệch, nhưng đổi mới chỉ thuyết phục khi đề thi đo được năng lực liên môn và lộ trình chuyển tiếp bảo vệ thí sinh đã chuẩn bị theo quy định cũ. Bộ cho biết sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến của địa phương, trường chuyên, giáo viên, phụ huynh và học sinh để đánh giá tác động. Điều cần theo dõi không chỉ là công thức tính điểm, mà còn là cách từng trường chứng minh mình đã sẵn sàng.







