Rà ngân sách theo năng lực từng địa phương
Trường nội trú liên cấp là mô hình trường phổ thông kết hợp nhiều cấp học với điều kiện ăn ở nội trú, nhằm mở rộng cơ hội học tập cho học sinh tại các xã biên giới đất liền. Đây không chỉ là một công trình xây dựng: khả năng cân đối ngân sách quyết định địa phương có thể triển khai trường đúng quy mô và đúng tiến độ hay không. Ngày 2/11/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo 564/TB-VPCP, truyền đạt kết luận của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu về tình hình triển khai và kiến nghị của các địa phương. Ông giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương rà soát cụ thể khả năng cân đối ngân sách địa phương, rồi xây dựng phương án hỗ trợ để trình cấp có thẩm quyền.
Cách tiếp cận theo từng địa bàn là hợp lý hơn một công thức hỗ trợ đồng loạt. Năng lực thu, khả năng tự cân đối và điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau; vì vậy, đánh giá cụ thể mới giúp xác định nơi nào cần hỗ trợ và mức độ vướng mắc đang cản trở dự án. Với giáo dục vùng khó, chênh lệch nguồn lực không nên biến thành chênh lệch cơ hội học tập. Tuy nhiên, hỗ trợ phải gắn với nhu cầu thực tế và điều kiện đặc thù, đồng thời tuân thủ tiêu chí phân bổ, không vượt tổng vốn đã cân đối cho chương trình và tránh lãng phí. Đây là phép thử để vừa tháo gỡ khó khăn, vừa giữ được kỷ luật sử dụng ngân sách.
Tiến độ giai đoạn hai không thể chờ nguồn lực
Tính cấp thiết nằm ở khoảng cách giữa tiến độ hai giai đoạn: các trường giai đoạn một cơ bản hoàn thành sau thời gian triển khai ngắn, trong khi giai đoạn hai vẫn có địa phương ở bước chuẩn bị đầu tư. Khi nguồn lực chưa rõ, các khâu như giải phóng mặt bằng và hoàn thiện phương án đầu tư có nguy cơ đình trệ; vì thế, xử lý kiến nghị ngân sách không phải thủ tục bên lề mà là điều kiện để công trường có thể tiến lên. Phó Thủ tướng yêu cầu tháo gỡ dứt điểm khó khăn trong tháng 11/2026.
Trọng tâm trước mắt là đề nghị ngân sách trung ương hỗ trợ giải phóng mặt bằng tại những địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, không tự cân đối được ngân sách và đang bị ảnh hưởng tiến độ. Sự hỗ trợ có mục tiêu như vậy giúp xử lý nút thắt cụ thể, thay vì dàn trải nguồn lực. Song, hỗ trợ chỉ phát huy tác dụng nếu được quyết định đủ sớm để địa phương hoàn tất chuẩn bị và tiếp tục triển khai xây trường nội trú. Chậm tháo gỡ đồng nghĩa học sinh ở vùng biên phải chờ lâu hơn để tiếp cận điều kiện học tập và ăn ở phù hợp.
Phối hợp liên ngành phải đi cùng trách nhiệm giải trình
Phân công Bộ Tài chính chủ trì là cần thiết, nhưng kết quả phụ thuộc vào việc phối hợp thực chất với Bộ Giáo dục và Đào tạo và chính quyền địa phương. Bộ Tài chính có vai trò đánh giá dư địa ngân sách; ngành giáo dục cần làm rõ nhu cầu, quy mô và phương án chuyên môn; địa phương phải cung cấp căn cứ về năng lực cân đối cùng vướng mắc thực địa. Ghép các đầu mối này mới giúp phương án hỗ trợ phù hợp từng nơi, thay vì dựa trên đề xuất chung chung. Đồng thời, Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao hoàn thiện tờ trình và hồ sơ, báo cáo Đảng ủy Chính phủ trước ngày 5/11/2026.
Quy trình phải cân bằng giữa tốc độ và công bằng: xử lý nhanh không có nghĩa là nới lỏng nguyên tắc, còn giữ kỷ luật ngân sách không nên trở thành lý do để bỏ qua hoàn cảnh khó khăn. Đề xuất tiếp tục đầu tư trường tại ba phường biên giới Hồng Ngự, Thường Lạc và Lào Cai cũng được yêu cầu báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét chủ trương. Điều cần theo dõi là phương án cuối cùng có nêu rõ căn cứ ưu tiên, trách nhiệm từng bên và tiến độ xử lý hay không. Minh bạch ở những điểm đó sẽ giúp nguồn lực đến đúng nơi và hạn chế phát sinh chậm trễ.
Tháo nút thắt để học sinh sớm hưởng lợi
Ý nghĩa của trường nội trú không dừng ở việc hoàn thành xây dựng. Theo định hướng được nêu trong kết luận, trường cần bảo đảm chế độ nội trú cho học sinh có nhu cầu và bán trú cho các đối tượng khác. Điều đó khiến chất lượng quyết định về ngân sách gắn trực tiếp với trải nghiệm học tập hằng ngày: địa điểm, quy mô và hạng mục đầu tư phải đáp ứng đúng nhu cầu, còn nguồn lực cần được bố trí đủ để dự án có thể vận hành theo mục tiêu.
Rà soát ngân sách từng địa phương vì thế là bước mở đường, không phải đích đến. Nếu các bộ và địa phương thống nhất được phương án hỗ trợ dựa trên điều kiện thực tế, đồng thời giữ nguyên tắc công bằng và tiết kiệm, giai đoạn hai có cơ hội tránh cảnh chuẩn bị kéo dài vì thiếu căn cứ nguồn lực. Ngược lại, một quyết định chậm hoặc thiếu phân định trách nhiệm sẽ đẩy chi phí thời gian sang phía học sinh và cộng đồng vùng biên. Kết luận cần rất rõ: muốn đẩy nhanh xây trường nội trú liên cấp, phải giải quyết nút thắt ngân sách bằng phối hợp liên ngành, đúng địa bàn và đúng hạn.
