Danh mục đầu tư là công cụ tổ chức tăng trưởng
Dự án trọng điểm Lào Cai là những công trình được tỉnh lựa chọn cho giai đoạn 2026–2030 nhằm hoàn thiện hạ tầng, mở rộng không gian phát triển và tạo lực đẩy cho các ngành kinh tế chủ chốt. Ngày 9/11/2026, Chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt danh mục 70 dự án theo Quyết định số 4202/QĐ-UBND, với tổng vốn dự kiến hơn 151.560 tỷ đồng. Con số đáng chú ý, nhưng ý nghĩa của danh mục nằm ở cách nguồn lực được chia: 34 dự án đầu tư công dự kiến hơn 61.395 tỷ đồng, còn 36 dự án ngoài ngân sách dự kiến huy động 90.165 tỷ đồng. Đây không chỉ là kế hoạch xây dựng công trình; tỉnh đang đặt hạ tầng công làm nền để kéo theo vốn doanh nghiệp. Muốn tham vọng tăng trưởng thành kết quả, Lào Cai cần biến danh sách dự án thành các kết nối và năng lực sản xuất có thể sử dụng được.
Cơ cấu vốn cho thấy đầu tư Lào Cai dựa vào cả ngân sách nhà nước lẫn nguồn lực xã hội. Nhóm ngoài ngân sách tập trung vào hạ tầng khu kinh tế cửa khẩu, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, năng lượng, giao thông và nhà ở. Cách phân bổ này có logic: vốn công mở đường và cải thiện điều kiện đầu tư, trong khi doanh nghiệp có thể tham gia những lĩnh vực tạo năng lực sản xuất, dịch vụ và nhà ở. Nhưng số vốn dự kiến chưa đồng nghĩa với vốn đã giải ngân hay công trình đã hoàn thành; tiến độ thực tế sẽ là thước đo quan trọng hơn quy mô trên giấy.
Giao thông là xương sống, nhưng lợi ích phải lan rộng
Trong 34 dự án đầu tư công, giao thông đứng đầu về số lượng với 17 dự án. Những công trình được nêu gồm hầm Hàm Rồng nối Quốc lộ 4D với đường tỉnh 152, tuyến từ nút giao IC17 đến Khu công nghiệp Tằng Loỏng và đường nối tỉnh lộ 163 với tuyến tránh Quốc lộ 37. Đây là lựa chọn hợp lý: đường sá tốt hơn có thể giảm trở ngại vận chuyển, nối khu sản xuất với thị trường và giúp các khu công nghiệp tiếp cận mạng lưới giao thông rộng hơn. Tuy vậy, giao thông không thể là mục tiêu tự thân. Giá trị của mỗi tuyến đường phụ thuộc vào việc nó có giúp hàng hóa lưu thông thuận lợi hơn, doanh nghiệp tiếp cận được dịch vụ và người dân đi lại an toàn, dễ dàng hơn hay không.
Danh mục còn có các dự án về hạ tầng khu công nghiệp, kinh tế cửa khẩu, năng lượng và đô thị; đồng thời dành đầu tư cho giáo dục, y tế, nông nghiệp, khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Các trường phổ thông nội trú tại Bản Lầu, Si Ma Cai, Bát Xát và Trịnh Tường, cùng dự án xử lý ngập úng ven sông Hồng ở khu vực trung tâm và vùng phụ cận, cho thấy quy hoạch không chỉ nhắm đến nhà đầu tư. Nếu được triển khai đồng bộ, cơ hội cũng có thể đến với doanh nghiệp vừa và nhỏ trong xây lắp, cung ứng vật liệu, vận tải, logistics, cơ khí và dịch vụ kỹ thuật. Người dân sẽ cảm nhận hiệu quả qua hạ tầng thiết yếu và dịch vụ tốt hơn, chứ không chỉ qua tổng vốn công bố.
Một trục, hai cực, ba vùng: quy hoạch phải nối được các địa bàn
Danh mục dự án chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đặt trong một bản đồ phát triển thống nhất. Kế hoạch số 143-KH/TU ngày 30/10/2026 xác định cấu trúc gồm một trục động lực dọc sông Hồng, hai cực phát triển phía Bắc và phía Nam, cùng ba vùng kinh tế. Đây là định hướng tổ chức không gian, không phải khẩu hiệu thay cho quy hoạch kinh tế Lào Cai: trục sông Hồng tạo hành lang liên kết, hai cực phân bổ vai trò phát triển, còn các vùng cần được kết nối với đô thị, cửa khẩu và trung tâm sản xuất. Kế hoạch cũng hướng tới chuỗi đô thị dọc sông Hồng, gắn đô thị, công nghiệp và dịch vụ với khu vực nông thôn. Vì vậy, vị trí và tính liên thông của từng dự án quan trọng không kém quy mô vốn.
Ở khu vực cửa khẩu, định hướng là kết nối thương mại, logistics, công nghiệp, du lịch và chế biến nông sản với các cửa khẩu quốc tế Lào Cai, Bản Vược và Mường Khương. Tại vùng cao, biên giới và địa bàn khó khăn, ưu tiên hạ tầng thiết yếu, liên kết vùng sản xuất với trung tâm xã, cửa khẩu và điểm du lịch. Sự phân hóa này là cần thiết: dồn đầu tư vào nơi đã có lợi thế mà bỏ quên vùng xa sẽ làm tăng khoảng cách phát triển, còn phân tán vốn quá mỏng sẽ khó tạo động lực đủ mạnh. Tỉnh đặt nhiệm vụ hoàn thiện điều chỉnh quy hoạch trong giai đoạn 2026–2027; đây là bước cần thiết để các dự án cùng phục vụ một cấu trúc phát triển thay vì vận hành rời rạc.
Mục tiêu tăng trưởng cao đòi hỏi kỷ luật thực hiện
Lào Cai đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 10% mỗi năm trở lên đến năm 2030. Mục tiêu này tham vọng nhưng không tách rời hoàn toàn kết quả hiện tại: GRDP quý III/2026 tăng 10,58%, còn mức tăng của chín tháng là 9,09% so với cùng kỳ. Khoảng cách giữa kết quả chín tháng và đích bình quân cho thấy tỉnh cần duy trì đà tăng, đồng thời nâng chất lượng tăng trưởng thay vì chỉ chạy theo số lượng công trình. Kế hoạch đặt mục tiêu quy mô GRDP theo giá hiện hành vượt 240.000 tỷ đồng vào năm 2030, còn tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội giai đoạn 2026–2030 dự kiến khoảng 500.000 tỷ đồng. Những mục tiêu này chỉ có sức thuyết phục khi dự án được chọn đúng, có tiến độ rõ và tạo hiệu quả lan tỏa.
Bước tiếp theo cần được theo dõi sát: Sở Tài chính được giao tổng hợp tiến độ các dự án và định kỳ báo cáo trước ngày 20 của tháng cuối mỗi quý, hoặc báo cáo đột xuất khi có yêu cầu. Năm 2026, các cấp ủy và tổ chức đảng cũng được yêu cầu quán triệt kế hoạch, đưa nhiệm vụ vào chương trình công tác, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư công và dự toán ngân sách. Theo tôi, thước đo đáng quan tâm không phải là danh mục có bao nhiêu dự án, mà là bao nhiêu công trình hoàn thành đúng mục tiêu và kết nối được với nhu cầu của doanh nghiệp, người dân. Nếu vốn công thực sự mở lối cho nguồn lực tư nhân, còn quy hoạch giữ được liên kết giữa trục, cực và vùng, danh mục 70 dự án có thể trở thành nền tảng tăng trưởng; nếu không, con số lớn sẽ khó tự chuyển hóa thành thay đổi bền vững.
