Khi danh Nho gặp lịch sử nghề Việt
Triển lãm “Tổ nghề và danh Nho nước Việt” là trưng bày tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, kể lại cách các nhà khoa bảng góp phần truyền bá tri thức và vun đắp những nghề thủ công truyền thống. Đây là một góc nhìn đáng chú ý về danh Nho Việt Nam: không chỉ hiện diện trong lịch sử giáo dục, mà còn gắn với kỹ nghệ và sinh kế của cộng đồng. Khai mạc chiều 9/11 tại Nhà Tiền đường, khu Thái Học, triển lãm do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám phối hợp với nhóm nghệ sĩ thực hiện. Trưng bày giới thiệu tám vị Tiến sĩ gắn với tám nghề, đồng thời đặt tư liệu lịch sử cạnh sản phẩm làng nghề và sáng tạo hôm nay. Cách tiếp cận ấy giúp di sản hiện ra như một dòng thực hành tiếp nối, thay vì danh sách tiểu sử khép kín.
Tám nghề, tám mối liên hệ với tri thức
Tám nghề được giới thiệu gồm in mộc bản, dệt chiếu, làm sơn ta, ép dầu, dệt lượt, thêu, thuộc da và dát thiếc. Các câu chuyện lần lượt gắn với những tên tuổi như Lương Như Hộc, Phạm Đôn Lễ, Trần Lư, Nguyễn Quang Tán, Phùng Khắc Khoan và Lê Công Hành. Triển lãm không chỉ ca ngợi danh nhân; điểm có sức thuyết phục hơn là cho thấy tri thức có thể đi vào đời sống qua kỹ thuật, vật liệu và tay nghề. Khách tham quan có thể xem nghệ nhân làng Thanh Liễu, Hải Phòng, giới thiệu tranh khắc in, hoặc gặp thực hành dệt chiếu của nghệ nhân Nga Sơn, Thanh Hóa. Những chi tiết cụ thể ấy làm rõ mối nối giữa người truyền bá nghề, người gìn giữ nghề và công chúng ngày nay.
Di sản được kể bằng ngôn ngữ đương đại
Dưới sự giám tuyển của nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, tư liệu, sản phẩm thủ công và tác phẩm mới được đặt trong một cuộc đối thoại thay vì tách thành những khu trưng bày minh họa. Mộc bản, sơn mài, tranh thêu, sản phẩm dệt, điêu khắc, nhiếp ảnh và sắp đặt cùng mở ra nhiều cách tiếp cận một di sản. Không gian dệt lượt kết nối kỹ thuật của nghệ nhân La Khê với thiết kế áo dài của sinh viên; câu chuyện Đặng Huy Trứ, người có vai trò quan trọng trong việc đưa nhiếp ảnh vào Việt Nam, được nối dài bằng thực hành nhiếp ảnh đương đại. Hệ thống bia khắc mica gợi hình bia đá truyền thống nhưng dùng ngôn ngữ thị giác mới. Sự kết hợp này là lựa chọn đúng: nghề thủ công truyền thống chỉ có thể tiếp tục sống khi được thực hành, diễn giải và gặp gỡ thế hệ mới.
Một điểm hẹn trong dịp kỷ niệm Quốc Tử Giám
Triển lãm là hoạt động trong chuỗi kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026), đồng thời mở màn cho chuỗi sự kiện thuộc Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026. Việc đưa nghệ nhân, nghệ sĩ và người trẻ cùng tham gia khiến không gian di sản bớt tĩnh: khách xem không chỉ đọc về nghề mà còn có thể quan sát sản phẩm, kỹ thuật và những cách biến đổi chất liệu. Đây là giá trị nổi bật của triển lãm Văn Miếu: nhắc rằng nền quốc học không chỉ đào tạo người làm việc nước, mà còn góp phần lan tỏa tri thức hữu ích trong đời sống thường ngày. Trưng bày mở cửa đến hết ngày 5/12 tại Nhà Tiền đường, khu Thái Học. Kết lại, triển lãm cho thấy lịch sử nghề Việt sẽ gần công chúng hơn khi được kể bằng cả tư liệu lẫn bàn tay đang tiếp tục làm nghề.
