Khai giảng chưa đồng nghĩa với hoàn tất
Trường nội trú biên giới là cơ sở giáo dục phổ thông liên cấp có tổ chức ăn ở cho học sinh tại các xã biên giới, nhằm đưa việc học và sinh hoạt nội trú đến gần hơn với trẻ em ở địa bàn xa trường. Đây là một chương trình xây dựng trường học có ý nghĩa lớn, nhưng hiệu quả chỉ được khẳng định khi công trình hoàn thiện an toàn và vận hành đủ điều kiện.
Tính đến thời điểm được báo cáo trong năm học 2026–2027, 108 trường giai đoạn 1 đã khai giảng, trong đó 40 trường hoàn thành toàn bộ hạng mục; cùng lúc, 121 trường giai đoạn 2 tại 17 tỉnh, thành phố đã khởi công và đang được tập trung xây dựng. Con số khai giảng là dấu mốc đáng ghi nhận, nhưng không nên bị hiểu nhầm là mọi trường đã sẵn sàng trọn vẹn: nhiều nơi vẫn vừa dạy học vừa thi công, khiến tiến độ phải được đánh giá song song với chất lượng và an toàn.
Yêu cầu trước mắt vì thế không chỉ là đẩy nhanh tiến độ xây trường. Các địa phương cần hoàn thành dứt điểm hạng mục còn lại theo mốc cụ thể; tuyệt đối bảo đảm an toàn cho học sinh, giáo viên và người lao động khi thi công trong khuôn viên trường, đồng thời không đưa vào sử dụng phần việc chưa đủ điều kiện hoặc chưa nghiệm thu.
Mặt bằng, thủ tục và giá vật liệu là những nút thắt thực
Nhiều dự án đang chịu sức ép cùng lúc từ khan hiếm vật liệu, thiếu nhân công và chậm giải phóng mặt bằng. Giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng tăng cũng làm phát sinh chi phí thi công. Vì vậy, chỉ đạo tiến độ sẽ khó chuyển thành công trường chạy đều nếu các vướng mắc về thủ tục đầu tư và mặt bằng không được xử lý sát từng dự án.
Lào Cai và Lạng Sơn đang tập trung tháo gỡ các vấn đề về cơ sở vật chất, giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, chi phí vật liệu và việc tổ chức dạy học, sinh hoạt cho học sinh. Tại xã Trịnh Tường, chủ đầu tư phối hợp với địa phương hoàn thiện thủ tục điều chỉnh dự án và phương án giải phóng mặt bằng khu vực đổ thải. Đây là ví dụ cho thấy nút thắt không chỉ nằm ở khối lượng xây lắp: một hồ sơ hoặc mặt bằng chưa thông cũng có thể cản trở cả chuỗi thi công.
Ở Lạng Sơn, tỉnh yêu cầu các sở, ngành và địa phương xử lý dứt điểm vấn đề phát sinh, xác định rõ trách nhiệm cùng thời hạn hoàn thành. Cách làm này cần trở thành nguyên tắc chung: giao việc cụ thể, chốt hạn xử lý và không để khó khăn kéo dài qua nhiều khâu phối hợp.
Tiến độ phải tính từ trải nghiệm của học sinh
Tại Lạng Sơn, bốn trường Quốc Khánh, Mẫu Sơn, Kiên Mộc và Khuất Xá đã khai giảng nhưng vẫn tiếp tục hoàn thiện một số hạng mục. Ở Kiên Mộc, 326 học sinh tiểu học học tại cơ sở mới, còn 658 em vẫn học ở hai điểm trường cũ. Khoảng cách giữa một ngôi trường đã mở cửa và một cơ sở vận hành đồng bộ được nhìn thấy rõ nhất qua việc học sinh còn phải chia điểm, còn khu nội trú, bếp ăn hay phòng học chưa hoàn chỉnh.
Dù vậy, những công trình đã hoạt động cũng cho thấy lợi ích cụ thể khi điều kiện thiết yếu được tổ chức tốt: tại Trường Quốc Khánh, nhà trường nấu ăn cho học sinh nội trú, bán trú; toàn bộ học sinh được khám sức khỏe và bảo đảm nước uống. Đây mới là thước đo thiết thực của tiến độ: học sinh có chỗ học, chỗ ở và chăm sóc phù hợp, không phải chỉ là công trình đã cắt băng.
Lạng Sơn còn giao Công an tỉnh tiếp tục làm chủ đầu tư 7 dự án giai đoạn 2, với tổng mức đầu tư 2.126 tỷ đồng. Tại Lào Cai, giai đoạn 2 gồm bốn trường ở Bản Lầu, Si Ma Cai, Trịnh Tường và Bản Vược. Nghệ An cũng đang gỡ nút thắt để xây dựng, hoàn thiện 21 trường nội trú liên cấp vùng biên. Mỗi địa bàn có trở ngại riêng, nên tiến độ cần được quản lý theo từng công trình thay vì chỉ dựa vào một con số chung.
Rà soát vốn, chốt mốc và chịu trách nhiệm đến cùng
Ngày 2/11/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo 564/TB-VPCP truyền đạt kết luận của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu về tình hình triển khai và kiến nghị của các địa phương đối với trường phổ thông nội trú liên cấp ở xã biên giới. Kết luận giao Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương đánh giá khả năng cân đối ngân sách từng nơi, xây dựng phương án hỗ trợ trình cấp có thẩm quyền.
Việc rà soát nguồn vốn phải đi cùng nguyên tắc không vượt tổng mức vốn đã cân đối cho chương trình, điều tiết giữa các địa phương và bảo đảm công bằng khi phân bổ. Các vướng mắc được yêu cầu tháo gỡ dứt điểm trong tháng 11/2026; báo cáo liên quan cần trình trước ngày 5/11/2026. Đây là mốc cấp thiết, bởi một dự án còn ở khâu chuẩn bị đầu tư không thể được thúc tiến độ bằng mệnh lệnh thi công đơn thuần.
Với các trường giai đoạn 2, chủ tịch UBND tỉnh, thành phố phải cam kết bằng văn bản về tiến độ và chất lượng; kế hoạch cũng đặt yêu cầu nghiệm thu, bàn giao công trình trước ngày 15/8/2027. Kết luận cần rút ra rất rõ: muốn trường nội trú biên giới sớm vận hành trọn vẹn, phải gỡ vướng mặt bằng và thủ tục, cân đối vốn minh bạch, bám mốc từng dự án và đặt an toàn học sinh lên trước tốc độ. Khai giảng là điểm khởi đầu; hoàn thành đúng chuẩn mới là đích đến.
