Vốn và tiến độ phải được xử lý cùng lúc
Trường phổ thông nội trú liên cấp vùng biên là mô hình giáo dục kết hợp tiểu học và trung học cơ sở với nơi học tập, ăn ở tập trung, giúp học sinh ở địa bàn xa tiếp cận điều kiện học tập ổn định hơn. Muốn mô hình phát huy tác dụng, không thể chỉ dựng xong lớp học: vốn phải được phân bổ đúng chỗ, còn các hạng mục thiết yếu phải hoàn tất đồng bộ. Ngày 2/11/2026, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu giao Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương rà soát khả năng cân đối ngân sách từng nơi, đồng thời xây dựng phương án hỗ trợ trình cấp có thẩm quyền. Yêu cầu này đúng trọng tâm: ngân sách giáo dục không thể được xem như một khoản chia đều, bởi năng lực tự cân đối và điều kiện thi công giữa các địa phương khác nhau. Vướng mắc cần được xử lý dứt điểm trong tháng 11/2026; nếu chậm, những địa phương còn khó sẽ tiếp tục bị kéo lùi.
Chênh lệch giữa các công trường không thể xem nhẹ
Quy mô chương trình lớn, nhưng tiến độ trường học đang cách biệt rõ giữa các nơi và giữa hai giai đoạn. Trong 229 trường đã xác định danh mục đầu tư, 108 trường thuộc giai đoạn 1 khởi công năm 2025, còn 121 trường giai đoạn 2 khởi công năm 2026. Đến ngày 20/10, có 42 trong số 108 trường giai đoạn 1 hoàn thành toàn bộ hạng mục; trong khi bốn trường tại Tuyên Quang và Lai Châu mới đạt 30–50% khối lượng. Khoảng cách ấy không chỉ là chuyện thi công: nhiều trường vừa dạy học, nuôi dưỡng học sinh vừa hoàn thiện công trình phụ trợ. Mưa kéo dài, địa hình và địa chất phức tạp, nguy cơ sạt lở, thiếu vật liệu và nhân công khiến việc xây trường liên cấp thêm khó. Vì vậy, điều phối phải dựa trên điểm nghẽn cụ thể, thay vì chỉ thúc tiến độ đồng loạt trên giấy.
Nghệ An chọn chạy trước mùa mưa
Tại Nghệ An, buổi rà soát ngày 4/11/2026 cho thấy tỉnh đang thúc các nhà thầu tận dụng thời tiết thuận lợi, tập trung phần thô và ưu tiên xây dựng, lợp mái, hoàn thiện hạng mục bên ngoài trước mùa mưa. Đây là lựa chọn thực tế: những phần việc ngoài trời dễ bị gián đoạn cần được đẩy lên trước, thay vì chờ hoàn thiện tuần tự từng khu vực. Tỉnh đặt mục tiêu các trường ở nơi thuận lợi hoàn thành trước ngày 30/6/2027, các trường còn lại trước ngày 30/7/2027, đồng thời tiếp tục hướng tới hoàn thành các trường giai đoạn 2. Tại các trường giai đoạn 1, học sinh về cơ bản đã được bố trí học bán trú ở điểm trường mới, nhưng nhiều hạng mục vẫn cần hoàn thiện để bảo đảm vận hành. Tính đến ngày 31/10, giải ngân đạt 64,62% kế hoạch vốn. Con số này nhắc rằng tiến độ công trường và tiến độ giải ngân phải được giám sát song song.
Đồng Tháp cho thấy quy mô phục vụ và áp lực phối hợp
Ở Đồng Tháp, sáu trường nội trú liên cấp vùng biên đang được triển khai để đáp ứng nhu cầu học tập và sinh hoạt tập trung của 8.200 học sinh. Các công trình được thiết kế đồng bộ với phòng học, phòng chức năng, khu nội trú, nhà ăn và khu thể thao; giá trị của mô hình vì thế nằm ở cả điều kiện học tập lẫn đời sống hằng ngày của trẻ. Trường Tân Thành đang có một số khối vượt tiến độ từ 5 đến 15 ngày, trong khi các dự án còn lại vẫn phải bám sát kế hoạch hoàn thành theo từng đợt. Toàn bộ dự án dự kiến hoàn thành đợt một ngày 30/6/2027 và đợt hai ngày 30/7/2027. Trường nội trú biên giới chỉ thực sự tạo khác biệt khi phòng học, nơi ở và dịch vụ thiết yếu sẵn sàng cùng lúc. Bài toán tiếp theo vì thế không chỉ là xây nhanh, mà là giữ nhịp phối hợp giữa chủ đầu tư, nhà thầu và địa phương để học sinh được thụ hưởng đúng hạn.
Gỡ đúng nút thắt để trường sớm vận hành trọn vẹn
Chỉ đạo của Chính phủ đặt ra một lộ trình cần làm ngay: Bộ Tài chính rà soát năng lực ngân sách địa phương và đề xuất hỗ trợ; Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, báo cáo trước ngày 5/11/2026. Song song, các tỉnh cần công khai tiến độ từng trường, nhận diện hạng mục có nguy cơ trễ và điều phối nhân lực, vật liệu theo điều kiện thực tế. Không nên đánh đồng một trường đã hoạt động với một trường đã hoàn tất: học sinh có thể đã vào học, nhưng công trình còn thiếu hạ tầng, thiết bị hay hạng mục an toàn vẫn chưa đáp ứng đầy đủ mục tiêu. Kết quả cần đo bằng ngày trường vận hành đủ công năng và chất lượng phục vụ học sinh, không chỉ bằng khối lượng xây dựng. Muốn những ngôi trường vùng biên sớm thành điểm tựa giáo dục, vốn phải đến đúng nơi, phối hợp phải rõ trách nhiệm và mốc hoàn thành phải được theo sát đến cùng.
