Từ hội thảo đến bài toán tăng trưởng
Công nghiệp thế hệ mới là mô hình sản xuất dựa trên công nghệ tiên tiến, đổi mới sáng tạo và kết nối giữa nghiên cứu, doanh nghiệp cùng thị trường, nhằm tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Đây không phải một nhãn hiệu để quảng bá, mà là lựa chọn phát triển đòi hỏi thành phố phải thay đổi cách tổ chức sản xuất và xây dựng năng lực công nghệ.
Thông điệp ấy nổi bật tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, diễn ra ở TP.HCM từ ngày 26 đến 29/10, với hơn 2.700 đại biểu đăng ký và 214 diễn giả đến từ 27 quốc gia, vùng lãnh thổ. Diễn đàn dành 16 phiên chuyên đề cho những điều kiện tạo động lực tăng trưởng mới, từ thể chế, tài chính và công nghệ chiến lược đến chuyển đổi mô hình sản xuất. Quy mô trao đổi đáng chú ý, nhưng giá trị của diễn đàn sẽ được đo bằng khả năng biến thảo luận thành quyết định đầu tư và năng lực sản xuất, chứ không phải số phiên hay số khách mời.
Một tâm điểm là phiên định vị Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu, có sự tham gia xây dựng nội dung và diễn giả từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Câu hỏi đúng không chỉ là làm sao thu hút thêm nhà máy, mà là làm thế nào để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao. Nếu không nâng được vị trí trong chuỗi, mở rộng sản xuất có nguy cơ chỉ làm tăng quy mô mà chưa tạo ra động lực tăng trưởng bền vững.
Không gian mới, ưu tiên mới
Ngày Đổi mới sáng tạo Mở 2026 khai mạc với chủ đề “Kiến tạo thành phố công nghiệp thế hệ mới”, mở đầu chuỗi sự kiện bên lề Diễn đàn Kinh tế Mùa thu. Việc đặt đổi mới sáng tạo cạnh công nghiệp là hướng đi hợp lý: trong bối cảnh AI, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi kinh tế toàn cầu, thành phố không thể trông cậy mãi vào mở rộng mặt bằng sản xuất để tìm tăng trưởng.
Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM có thêm không gian để tổ chức lại các vùng sản xuất, phát triển khu công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp số và các ngành công nghiệp mới. Đây là lợi thế địa lý và quy hoạch, chưa phải lợi thế cạnh tranh tự động. Thành phố phải xác định ngành nào phù hợp với năng lực nhân lực, hạ tầng và doanh nghiệp, đồng thời tránh dàn trải nguồn lực vào quá nhiều lĩnh vực cùng lúc.
Các phiên tại Ngày Đổi mới sáng tạo Mở tập trung vào AI, kinh tế tầm thấp và năng lượng xanh. Những ưu tiên được bàn đến gồm trung tâm dữ liệu AI, năng lực tính toán, an ninh dữ liệu và hạ tầng năng lượng; với kinh tế tầm thấp là UAV, hệ thống tự hành, kết nối vệ tinh, hạ tầng thử nghiệm và khu công nghiệp chuyên ngành. Danh mục này cho thấy tham vọng, nhưng cũng đặt ra câu hỏi thực tế: thành phố sẽ chọn lĩnh vực nào để làm trước, và tạo điều kiện thử nghiệm ra sao?
Hệ sinh thái quan trọng hơn quỹ đất
TP.HCM hiện có hơn 40 vườn ươm, trung tâm đổi mới sáng tạo và cơ sở ươm tạo công nghệ, cùng các nỗ lực kết nối nghiên cứu với nhu cầu thị trường. Đây là nền móng đáng kể, nhưng số lượng tổ chức không bảo đảm công nghệ sẽ được thương mại hóa. Thành phố cần gắn cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan quản lý vào những dự án cụ thể, có nơi thử nghiệm và khách hàng đầu ra.
Lãnh đạo thành phố nhấn mạnh động lực tăng trưởng giai đoạn tới cần dựa trên đổi mới sáng tạo, gắn với phát triển kinh tế, công nghiệp và đô thị. Nhận định ấy chỉ có ý nghĩa khi kết quả nghiên cứu được đưa vào sản xuất, còn doanh nghiệp trong nước có cơ hội làm chủ công nghệ thay vì dừng ở tiếp nhận. Vì vậy, ưu tiên không nên chỉ là xây thêm hạ tầng, mà còn là cải thiện cơ chế phối hợp và tạo con đường rõ ràng từ nghiên cứu đến sản phẩm.
Diễn đàn cũng đặt logistics xanh, sản xuất tiên tiến, công nghệ nông nghiệp và ngoại giao công nghệ trong mối liên hệ với năng suất, chuyển đổi mô hình sản xuất và mở rộng thị trường. Các lĩnh vực này nhắc rằng công nghiệp thế hệ mới không bó hẹp trong công nghệ số. Thành phố cần kết nối công nghệ với những ngành sản xuất và dịch vụ đang có, thay vì xem mỗi ngành mới như một dự án biệt lập.
Thước đo là khả năng biến sáng kiến thành sản phẩm
Phần khó nhất bắt đầu sau hội nghị: hoàn thiện thể chế, đào tạo nhân lực, chuẩn bị hạ tầng và nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để công nghệ mới có thể được kiểm chứng, ứng dụng rồi thương mại hóa. Hợp tác công tư có thể hỗ trợ quá trình này, nhưng cần gắn với trách nhiệm cụ thể và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Nếu thiếu quy tắc thử nghiệm rõ ràng, ý tưởng có thể dừng ở trình diễn; nếu thiếu nhân lực và năng lượng phù hợp, dự án khó mở rộng thành sản xuất.
Thành phố cũng cần chuyển từ thu hút đầu tư, tiếp nhận công nghệ sang làm chủ công nghệ và nâng cao vị thế doanh nghiệp trong nước. Đây là lựa chọn đúng, nhưng đòi hỏi kiên trì xây năng lực chứ không thể chỉ đo bằng số dự án được công bố. Những dấu hiệu cần theo dõi là sáng kiến có trở thành chương trình hợp tác, dự án đầu tư và sản phẩm công nghệ cụ thể hay không; doanh nghiệp nội địa có tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị hay không.
TP.HCM có thêm không gian công nghiệp, một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang hình thành và một diễn đàn rộng để bàn về chuyển dịch chuỗi giá trị. Nhưng lợi thế ấy chỉ tạo động lực tăng trưởng khi thành phố biết chọn ưu tiên, kết nối nghiên cứu với thị trường và đưa công nghệ vào sản xuất. Kết luận cần rõ ràng: công nghiệp thế hệ mới không được xây bằng tầm nhìn và đất đai đơn thuần, mà bằng năng lực biến sáng kiến thành sản phẩm có giá trị và doanh nghiệp có vị trí cao hơn trong chuỗi toàn cầu.
