Trang bị kiến thức để học sinh biết cách tự bảo vệ
Kỹ năng tự bảo vệ là khả năng nhận diện nguy cơ, ứng xử an toàn và chủ động tìm sự trợ giúp khi bản thân hoặc bạn bè đối mặt với đe dọa, bạo lực hay xâm hại. Đây không nên là kiến thức chỉ được nhắc đến sau khi sự việc xảy ra, mà cần trở thành một phần thường xuyên của pháp luật học đường. Tại Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, Công an phường Nam Gia Nghĩa tổ chức tuyên truyền cho hơn 1.200 học sinh, kết hợp phổ biến quy định pháp luật với phân tích tình huống thực tế. Nội dung gồm tác hại của ma túy, dấu hiệu dụ dỗ sử dụng chất cấm, bạo lực học đường và an toàn giao thông. Cách tiếp cận này có giá trị vì giúp các em nối quy định với lựa chọn cụ thể trong đời sống: nhận ra nguy hiểm, tránh rủi ro và biết báo cho người có thể hỗ trợ.
Phần cảnh báo trên mạng đặc biệt thiết thực trước các thủ đoạn dụ dỗ, lừa đảo, thao túng tâm lý và bắt cóc trực tuyến được nhắc đến trong Chiến dịch “Không một mình”. Học sinh được hướng dẫn bảo vệ thông tin cá nhân, không tùy tiện chia sẻ hình ảnh, địa chỉ hay vị trí với người lạ, không làm theo yêu cầu bất thường và tìm đến gia đình, thầy cô hoặc Công an khi gặp nguy hiểm.
Phòng ngừa vi phạm phải bắt đầu từ tình huống gần gũi
Tại Trường THCS Đề Thám, hơn 2.000 học sinh được phổ biến nội dung phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, vi phạm pháp luật trong học sinh và rủi ro trên không gian mạng. Các em học cách nhận diện hành vi đánh, xúc phạm, bắt nạt, cô lập bạn bè cũng như nguy cơ bị đe dọa, lừa đảo hay quấy rối qua mạng xã hội và trò chơi trực tuyến. Chương trình còn hướng dẫn ứng xử khi có mâu thuẫn, bảo vệ dữ liệu cá nhân, dùng mạng xã hội văn minh và tìm kiếm sự giúp đỡ khi bị đe dọa hoặc xâm hại.
Tại Trường THCS Trần Bá, hơn 1.900 học sinh tham gia chương trình tập trung vào năm nội dung tương tự, từ phòng ngừa bạo lực đến kỹ năng tìm hỗ trợ khi nguy hiểm. Báo cáo viên đưa ra tình huống cụ thể để học sinh nhận diện và xử lý; dịp này, ban tổ chức trao 10 suất học bổng cho học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn. Hai hoạt động cho thấy phòng chống vi phạm hiệu quả không chỉ là nhắc lại điều cấm: học sinh cần được thực hành cách phản ứng, còn nhà trường cần phối hợp với gia đình và lực lượng chức năng để phát hiện nguy cơ kịp thời.
Bảo vệ trẻ em cần chạm tới tảo hôn và xâm hại
Một hoạt động tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên, mở rộng nội dung bảo vệ trẻ em sang tảo hôn và xâm hại. Ngày 5/11, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh tổ chức truyền thông cho toàn bộ học sinh từ khối 6 đến khối 9. Các em được hướng dẫn nhận diện hành vi tảo hôn và tìm hiểu tác hại đối với sức khỏe, kinh tế gia đình cũng như tương lai của trẻ.
Chương trình đồng thời đề cập các hình thức xâm hại thể chất, tình dục và trên môi trường mạng; giải thích thủ đoạn lôi kéo, dụ dỗ và hướng dẫn học sinh xử lý tình huống nguy hiểm, tìm nơi hỗ trợ. Việc đưa kỹ năng vào trò chơi và tình huống đời sống giúp nội dung khó nói trở nên dễ tiếp cận hơn. Đây là hướng cần được duy trì trong giáo dục: không chỉ yêu cầu trẻ tránh nguy cơ, mà còn phải giúp các em biết hành vi nào là sai, có thể tìm ai và lên tiếng bằng cách nào.
Tổng thể các hoạt động cho thấy pháp luật học đường chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành năng lực ứng phó hằng ngày. Từ bạo lực, ma túy và lừa đảo trên mạng đến tảo hôn, xâm hại, học sinh cần được trang bị kiến thức phù hợp lứa tuổi, được lắng nghe và biết nơi tìm trợ giúp. Phòng ngừa vì thế không thể giao riêng cho nhà trường hay lực lượng Công an: sự phối hợp với gia đình và cộng đồng mới tạo được mạng lưới bảo vệ đủ gần để các em dám lên tiếng.
