Ngày hội văn hóa không chỉ dành cho khán giả ở đô thị
Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp để người dân trên cả nước cùng tiếp cận, thực hành và lan tỏa những giá trị văn hóa qua các hoạt động cộng đồng, nghệ thuật, di sản và giáo dục. Định hướng năm 2026 đáng chú ý ở tham vọng biến ngày 24/11 thành ngày hội của Nhân dân, thay vì chỉ là chuỗi sự kiện nghi lễ tại một vài điểm trung tâm. Sáng 5/11, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương và UBND thành phố Hà Nội thông tin về kế hoạch hưởng ứng và lễ kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất. Tính đến ngày 5/11, chương trình dự kiến có 406 hoạt động trên toàn quốc: 282 sự kiện văn hóa, nghệ thuật, 36 hoạt động thể dục, thể thao và 85 chương trình trưng bày, triển lãm. Quy mô ấy chỉ có ý nghĩa khi người dân trở thành người tham gia, không chỉ là người xem.
Sáu hướng hoạt động, một mục tiêu: văn hóa hiện diện trong đời sống
Kế hoạch được triển khai theo sáu nhóm: tuyên truyền trực quan và truyền thông số; sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch; bảo tồn di sản, phát triển văn hóa đọc và giáo dục văn hóa; hoạt động tại khu dân cư; quảng bá giá trị văn hóa; biểu dương, nhân rộng mô hình tốt. Đây là cách tiếp cận có sức thuyết phục hơn việc dồn mọi nguồn lực vào một sân khấu lớn: di sản, sách, nghệ thuật và sinh hoạt cộng đồng có thể gặp người dân ở nhiều không gian khác nhau. Nội dung tuyên truyền nhấn mạnh di sản, lễ hội truyền thống, danh lam thắng cảnh, tác phẩm tiêu biểu, đồng thời đề cao môi trường văn hóa lành mạnh, trách nhiệm và nếp sống nhân ái. Tính đến ngày 5/11, cả 34/34 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch triển khai. Độ phủ này là nền tảng tốt, nhưng chất lượng sẽ được đo bằng mức độ người dân thực sự tham gia.
Một điểm hẹn cấp quốc gia là lễ kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, diễn ra lúc 9 giờ ngày 24/11 tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội. Tuần phim chào mừng diễn ra từ ngày 18 đến 24/11; các suất chiếu miễn phí tại rạp tập trung trong ba ngày 22–24/11, còn phim lưu động dự kiến đến vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và nơi chưa có rạp. Những hoạt động như vậy đáng giá nhất khi chúng mở rộng cơ hội tiếp cận, đặc biệt cho cộng đồng ở xa các thiết chế văn hóa lớn.
Trường học là nơi giá trị văn hóa được thực hành
Kế hoạch toàn quốc sẽ bền vững hơn nếu văn hóa không chỉ xuất hiện trong dịp kỷ niệm. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các cơ sở giáo dục tổ chức đợt cao điểm từ ngày 18 đến 24/11/2026, gắn Ngày Văn hóa Việt Nam với Tuần lễ Đại đoàn kết toàn dân tộc. Sinh hoạt theo chủ đề, chào cờ đầu tuần, hoạt động lớp, Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên và các hội nhóm được dùng để lan tỏa giá trị văn hóa, lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng. Đây là phần quan trọng của văn hóa trong trường học: học sinh không chỉ nghe về bản sắc mà còn có cơ hội tìm hiểu di sản, rèn cách ứng xử và góp phần xây dựng môi trường an toàn, lành mạnh.
Yêu cầu đánh giá bằng chuyển biến thực chất trong hành vi, nếp sống của học sinh là điểm cần giữ vững. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, học liệu và trải nghiệm di sản có thể làm hoạt động phong phú hơn, nhưng không nên biến thành phong trào nặng hình thức. Các trường được yêu cầu tổ chức an toàn, phù hợp điều kiện thực tế, tránh dàn trải, lãng phí và không ảnh hưởng kế hoạch dạy học. Nói cách khác, một hoạt động nhỏ nhưng khiến học sinh hiểu và trân trọng giá trị văn hóa có thể hữu ích hơn một chương trình lớn chỉ để hoàn thành chỉ tiêu.
Thành công phụ thuộc vào trải nghiệm của người dân
Từ trường học đến khu dân cư, các hoạt động văn hóa chỉ tạo được sức lan tỏa khi người dân có thể tham dự, khám phá và nhận ra câu chuyện của cộng đồng mình trong đó. Chương trình nghệ thuật, triển lãm và thực hành di sản có thể đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn; phim lưu động giúp mở rộng địa bàn tiếp cận; còn hoạt động giáo dục tạo mối liên hệ lâu dài với thế hệ trẻ. Tại Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt tối 24/11 ở Sân vận động quốc gia Mỹ Đình dự kiến phục vụ khoảng 50.000 khán giả. Đây là điểm nhấn lớn, nhưng không nên che khuất ý nghĩa của những hoạt động nhỏ, gần dân và có khả năng duy trì sau ngày hội.
Thước đo cuối cùng không phải số lượng sân khấu hay sự kiện, mà là việc người dân có thêm cơ hội tiếp cận di sản, văn hóa đọc, nghệ thuật và sinh hoạt cộng đồng; trường học có chuyển biến trong cách ứng xử; địa phương có thể bảo tồn và phát huy bản sắc của mình. Với hơn 400 chương trình đã được chuẩn bị, Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 có nền tảng để trở thành ngày hội rộng khắp. Muốn đạt điều đó, các đơn vị tổ chức cần ưu tiên trải nghiệm có ý nghĩa, tránh làm theo phong trào và duy trì kết nối giữa sự kiện với đời sống thường ngày. Khi ấy, văn hóa không chỉ được giới thiệu trong một tuần, mà có thêm chỗ đứng trong cộng đồng.
