Diễn tập biến kịch bản khẩn cấp thành năng lực thực tế
Diễn tập lưới điện là quá trình luyện tập có tổ chức để lực lượng vận hành nhận diện sự cố, phối hợp xử lý và khôi phục cấp điện an toàn trước những tình huống bất thường. Giá trị của hoạt động này không nằm ở việc hoàn thành một kịch bản, mà ở khả năng đưa ra quyết định đúng khi các rủi ro liên tiếp xuất hiện.
Mới đây, tại Đà Nẵng, Công ty Cổ phần Điện lực Khánh Hòa (KHPC) tham gia diễn tập xử lý sự cố hệ thống điện và trao đổi phối hợp vận hành mùa mưa bão năm 2026 trên phần mềm mô phỏng đào tạo điều độ viên do Trung tâm Điều độ Hệ thống điện miền Trung (CSO) tổ chức. Trong khi đó, Xí nghiệp Lưới điện cao thế Thanh Hóa tổ chức diễn tập xử lý sự cố kết hợp phòng cháy, chữa cháy tại Trạm biến áp 110 kV Núi Một (E9.1). Hai cách làm khác nhau nhưng cùng nhắm đến một điều thiết thực: giảm nguy cơ sự cố lan rộng và hạn chế gián đoạn điện cho người dân.
Mô phỏng giúp thử sức điều độ trước kịch bản bão lớn
Bài tập của KHPC đặt ra tình huống bão lớn làm cây đổ vào hành lang tuyến, gây sự cố vĩnh cửu trên cả hai mạch đường dây 220 kV Đông Hà – T500 Quảng Trị. Sự cố làm thay đổi trào lưu công suất và có thể gây quá tải lưới 110 kV khi các nguồn điện gió, mặt trời và thủy điện trong khu vực đang phát công suất cao. Đây là kịch bản đáng thử trước, bởi ứng phó mưa bão không chỉ là sửa đường dây hư hỏng mà còn phải giữ cân bằng vận hành trên các phần lưới liên quan.
Dựa trên dữ liệu giám sát, điều khiển và thu thập dữ liệu (SCADA), điều độ viên CSO phối hợp với các cấp điều độ, đơn vị truyền tải, trạm điện và nhà máy điện để thực hành phương án. Các bước gồm khống chế quá tải, cô lập phần tử sự cố, chuyển đổi kết lưới để cấp điện cho Quảng Trị từ hệ thống điện miền Bắc và giải tỏa công suất các nguồn bị hạn chế. Mô phỏng cho phép luyện quyết định trên toàn hệ thống mà không cần tạo ra sự cố thật; đó là lợi thế quan trọng khi thời gian xử lý có thể ảnh hưởng đến phạm vi cấp điện.
Buổi trao đổi còn rà soát liên lạc chỉ huy, rơle bảo vệ, kế hoạch cắt điện và phương án dự phòng. KHPC nêu việc chuẩn bị cắt điện phù hợp, giám sát an toàn tại hiện trường và duy trì các kênh liên lạc dự phòng khi mất SCADA, điện thoại hoặc đường truyền.
Tại trạm điện, thao tác an toàn đi cùng chữa cháy
Khác với bài tập trên phần mềm, diễn tập tại Trạm biến áp 110 kV Núi Một đặt lực lượng vận hành trước yêu cầu phối hợp trực tiếp giữa xử lý sự cố điện và phòng cháy, chữa cháy. Người tham gia nhận diện, phân tích tình huống, xác định vị trí sự cố, báo cáo tình trạng thiết bị và phối hợp với Điều độ B9 để xây dựng phương án. Việc lập phiếu thao tác theo quy trình không phải thủ tục phụ: đó là hàng rào an toàn giúp tránh biến một sự cố thành tai nạn thứ cấp.
Các lực lượng thực hành cô lập điểm sự cố, kiểm tra thiết bị và đánh giá điều kiện khôi phục cấp điện; đồng thời sử dụng phương tiện PCCC tại chỗ để luyện chữa cháy trạm điện theo tình huống giả định. Cách diễn tập này làm rõ một điểm mà mô phỏng điều độ không thể thay thế: khi có nguy cơ cháy, thao tác kỹ thuật, an toàn con người và phản ứng tại hiện trường phải ăn khớp trong cùng một quy trình.
Mục tiêu hướng đến là xử lý nhanh, chính xác, an toàn, thu hẹp phạm vi và thời gian mất điện. Với người sử dụng điện, đây là thước đo gần gũi nhất của một cuộc diễn tập có ích.
Hai hình thức chỉ hiệu quả khi phối hợp thành một hệ thống
Mô phỏng của KHPC rèn năng lực nhìn toàn lưới và phối hợp điều độ khi thời tiết cực đoan làm đảo chiều dòng công suất; thực hành ở Thanh Hóa rèn thao tác tại trạm và khả năng ứng phó cháy tại chỗ. Không nên xem đây là hai lựa chọn cạnh tranh: một bên kiểm tra phương án vận hành, bên kia kiểm tra khả năng thực thi an toàn. Thiếu liên lạc giữa các lực lượng, cả phương án trên màn hình lẫn thao tác tại trạm đều có thể mất tác dụng.
Vì vậy, việc duy trì liên lạc qua kênh dự phòng, phối hợp với bộ phận viễn thông và công nghệ thông tin, tuân thủ phân cấp quyền điều khiển và quy trình an toàn cần được luyện cùng các bước kỹ thuật. Tại Thanh Hóa, cuộc diễn tập cũng giúp đánh giá kỹ năng lập phiếu thao tác và phối hợp giữa lực lượng vận hành với Điều độ B9; những điểm cần rút kinh nghiệm được dùng để khắc phục hạn chế.
Việc tiếp theo là biến kết quả diễn tập thành điều chỉnh cụ thể: KHPC tiếp tục phối hợp với CSO trong các công trình cải tạo lưới điện và phương thức vận hành; Xí nghiệp Lưới điện cao thế Thanh Hóa củng cố việc chấp hành quy trình vận hành, an toàn điện và PCCC. Mô phỏng giúp chuẩn bị quyết định, phối hợp liên lực lượng giúp biến quyết định thành hành động an toàn. Kết hợp được cả hai, khả năng giữ điện ổn định trong mùa mưa bão mới có cơ sở vững chắc.
