Dự báo IMF đặt Việt Nam trước một cột mốc
GDP bình quân đầu người là tổng sản lượng kinh tế chia cho dân số, thường được dùng để so sánh quy mô thu nhập bình quân giữa các nền kinh tế nhưng không phản ánh đầy đủ mức sống của từng người dân. Theo dự báo IMF, chỉ số này của Việt Nam có thể đạt 5.259 USD trong năm 2026, nhỉnh hơn mức 5.153 USD của Indonesia, qua đó đưa Việt Nam lên vị trí thứ năm tại ASEAN. Đây là bước đổi chiều đáng chú ý trong quan hệ kinh tế Việt Nam Indonesia, nhưng cần đọc đúng bản chất: dự báo nói về GDP danh nghĩa bình quân đầu người quy đổi sang USD, không phải thước đo trực tiếp về tiền lương hay phân phối thu nhập. Dẫu vậy, con số cho thấy quỹ đạo tăng trưởng của Việt Nam đang tiến gần một nền kinh tế lớn hơn về dân số và tổng quy mô. Cột mốc này vì thế có ý nghĩa như tín hiệu về sức bật tương đối, không phải tuyên bố rằng khoảng cách phát triển đã khép lại.
Sản xuất công nghệ cao là động lực đáng chú ý
Một phần lời giải nằm ở vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong chuỗi cung ứng công nghệ. Dòng dịch chuyển sản xuất công nghệ cao, gồm chất bán dẫn và điện tử, đang biến Việt Nam thành một điểm đến thay thế Trung Quốc; đây là động lực có thể nâng năng lực xuất khẩu và kéo thêm vốn đầu tư. Các nhà sản xuất điện tử mở rộng hoạt động trong nước, trong khi hàng hóa làm ra chủ yếu phục vụ thị trường quốc tế. Xu hướng này quan trọng hơn một đợt tăng trưởng đơn lẻ: nếu nhà máy và mạng lưới cung ứng tiếp tục mở rộng, nền kinh tế có cơ hội tích lũy năng lực sản xuất có giá trị cao hơn. Tuy nhiên, số liệu GDP bình quân đầu người tự nó chưa chứng minh rằng toàn bộ lợi ích đã chuyển thành thu nhập rộng khắp. Thành công dài hạn sẽ phụ thuộc vào việc Việt Nam đi xa hơn lắp ráp, nâng kỹ năng lao động và tạo thêm giá trị trong nước.
Đầu tư, xuất khẩu và khoảng cách với Indonesia
Đà tăng không chỉ dựa vào nhà máy công nghệ. Trong chín tháng đầu năm được nguồn tin đề cập, vốn đầu tư công tăng 46% so với cùng kỳ, còn vốn FDI giải ngân tăng 12%; xuất khẩu tăng 25%. Những con số này gợi ra một cơ chế hỗ trợ lẫn nhau: hạ tầng công cải thiện kết nối, đầu tư nước ngoài bổ sung năng lực sản xuất, còn xuất khẩu tạo đầu ra cho các nhà máy. Trong khi đó, tăng trưởng kinh tế Indonesia được mô tả là quanh mức 5%; vốn đầu tư vào các ngành như xe điện chưa tạo đủ tác động lên việc làm và thu nhập, còn đồng nội tệ suy yếu làm giảm quy mô GDP danh nghĩa khi quy đổi sang USD. Vì vậy, khoảng cách Việt Nam Indonesia thay đổi không chỉ do Việt Nam tiến lên mà còn chịu ảnh hưởng từ tỷ giá và khả năng chuyển vốn đầu tư thành hoạt động kinh tế rộng hơn. Đây là khác biệt đáng kể so với cách nhìn chỉ dựa trên quy mô tổng GDP.
Cột mốc có ý nghĩa, nhưng không phải đích đến
Dự báo vượt Indonesia là tín hiệu đáng khích lệ, song khoảng cách dự kiến chỉ vừa đủ để đổi thứ hạng. GDP danh nghĩa tính bằng USD có thể biến động theo tỷ giá, còn mức bình quân che khuất khác biệt giữa các nhóm dân cư và chất lượng việc làm. Bởi vậy, không nên xem vị trí thứ năm ASEAN như bằng chứng rằng Việt Nam đã đạt mức sống tương đương các nền kinh tế giàu hơn. Thách thức là biến dòng vốn và lợi thế sản xuất công nghệ cao thành năng suất, kỹ năng và giá trị nội địa bền vững, thay vì chỉ chạy theo mục tiêu tăng trưởng. Mục tiêu nâng GDP bình quân đầu người lên 8.500 USD vào năm 2030 cho thấy tham vọng còn lớn, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào chất lượng tăng trưởng chứ không chỉ tốc độ. Kết luận hợp lý nhất: dự báo IMF đánh dấu một bước tiến tương đối quan trọng, còn sức bền của bước tiến ấy mới là thước đo quyết định.
