Khoảng cách hẹp, ý nghĩa có giới hạn
GDP danh nghĩa bình quân đầu người là tổng giá trị sản phẩm trong nước tính theo giá hiện hành, chia cho dân số; chỉ số này phản ánh quy mô kinh tế bình quân theo giá trị danh nghĩa, không đo trực tiếp thu nhập thực nhận hay mức sống của từng người. Theo dự báo IMF, chỉ tiêu của Việt Nam có thể đạt 5.259 USD năm 2026, nhỉnh hơn mức 5.153 USD của Indonesia. Đây là bước đổi thứ hạng đáng chú ý, nhưng khoảng cách chỉ 106 USD, quá nhỏ để xem như bằng chứng rằng đời sống người dân Việt Nam đã vượt Indonesia. Dự báo cho năm 2030 cũng cho thấy hai nước vẫn sát nhau: Việt Nam đạt 7.105 USD, Indonesia 6.944 USD. Vì vậy, điều đáng bàn không phải một cuộc đua hơn kém ngắn hạn, mà là chất lượng tăng trưởng có đủ sức tạo ra khoảng cách bền vững hay không.
Sản xuất công nghệ cao là động lực, chưa phải bảo đảm
Điểm tựa đáng kể của Việt Nam là vai trò ngày càng lớn trong chuỗi sản xuất phục vụ xuất khẩu. Các tập đoàn điện tử như Samsung đang vận hành nhà máy sản xuất điện thoại thông minh và thiết bị điện tử; Foxconn cũng mở rộng hoạt động ở miền Bắc. Cùng với đó, xuất khẩu tăng 25% trong chín tháng đầu năm, còn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện tăng 12%. Những con số này củng cố luận điểm rằng sản xuất công nghệ cao giúp mở rộng năng lực xuất khẩu và thu hút vốn. Việt Nam thường được nhìn nhận như một điểm đến thay thế Trung Quốc trong lĩnh vực này, nhưng vị thế sản xuất không tự động chuyển thành thu nhập cao hơn cho toàn bộ nền kinh tế. Nếu giá trị gia tăng, kỹ năng lao động và năng lực công nghệ trong nước không tăng tương ứng, lợi thế có thể vẫn tập trung ở khâu lắp ráp và phụ thuộc vào doanh nghiệp nước ngoài.
Đà tăng trưởng nhanh đối diện bài toán bền vững
Đầu tư công vào đường sá, sân bay và hạ tầng khác đang hỗ trợ hoạt động kinh tế, trong khi vốn đầu tư công tăng mạnh trong chín tháng đầu năm. Nhưng tăng trưởng nhanh hiện tại không đồng nghĩa dự báo sẽ chắc chắn thành hiện thực: IMF dự báo GDP Việt Nam tăng 8,4% trong năm nay, thấp hơn mục tiêu ít nhất 10% của Chính phủ. Indonesia vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng quanh 5%; đồng nội tệ suy yếu cũng làm giảm quy mô GDP danh nghĩa khi quy đổi sang USD. Điều này nhắc rằng chênh lệch GDP bình quân đầu người chịu ảnh hưởng không chỉ từ năng suất mà còn từ tỷ giá và dân số. Theo đánh giá được dẫn trong nguồn, đầu tư hạ tầng cần đi cùng phát triển nguồn nhân lực và công nghệ. Đây mới là phép thử quan trọng: liệu Việt Nam có thể biến dòng vốn và đơn hàng xuất khẩu thành năng lực sản xuất có giá trị cao hơn hay không.
Thứ hạng không thay thế thước đo đời sống
Dự báo IMF là tín hiệu tích cực về vị thế kinh tế, nhưng cần đọc đúng phạm vi: đây là GDP danh nghĩa bình quân đầu người, không phải thu nhập khả dụng, tiền lương trung vị hay sức mua của hộ gia đình. Con số tính theo USD còn biến động theo tỷ giá, nên không thể dùng riêng nó để kết luận người dân nước nào sống khá hơn. Việt Nam có lợi thế từ sản xuất hướng xuất khẩu, đầu tư hạ tầng và dòng vốn nước ngoài; đồng thời phải nâng năng suất, kỹ năng và hàm lượng công nghệ nội địa để giữ đà tăng. Indonesia cũng không thể bị đánh giá chỉ qua mức dự báo thấp hơn đôi chút. Kết luận hợp lý là Việt Nam có thể vượt lên trên bảng xếp hạng GDP bình quân đầu người, nhưng thắng lợi thực chất sẽ phụ thuộc vào việc tăng trưởng có lan tỏa thành thu nhập và năng lực sản xuất bền vững hay không.
